Jodendom

Jodendom

Wie is joods?

De joden zijn een heel oud volk. Ze wonen in bijna alle landen van de wereld. Vroeger heetten ze Hebreeën of Israëlieten en leefden ze in het gebied waar nu Israël en  Het vroegere Palestina bestond uit het huidige Israël, de Palestijnse Gebieden en delen van Jordanië, Syrië en Libanon.Palestina liggen.
De godsdienst van de joden is het jodendom. Er is een wet waarin staat dat alleen mensen met een joodse moeder joods kunnen zijn. Maar volgens die wet kun je ook joods worden door je te bekeren. Na een leerperiode wordt er voor de bekeerling een speciale  bijeenkomst gehouden. Deze zogenaamde Beet Dien is een soort examencommissie die goedkeuring voor de bekering geeft, waarna de bekeerling een traditioneel bad krijgt en een zegenspreuk uit spreekt.

Richtingen
Er zijn twee belangrijke richtingen in het joodse geloof.
Orthodoxe joden volgen nauwkeurig de wetten en voorschriften die zijn opgeschreven in joodse geschriften. Zij dragen traditionele en een beetje ouderwetse kleding en hebben lange krulletjes langs hun gezicht.
De liberale joden gaan wat moderner om met de joodse wetten en voorschriften en willen dat hun geloof meer aansluit bij deze tijd.

Rabbijn Arthur Waskow van het Shalomcentrum in Philadelphia pleit tijdens een hoorzitting voor een moskee op 'ground zero', de plek waar op 11 september 2001 twee vliegtuigen, gekaapt door terroristen, de Twin Towers van het Wordl Trade Center, binnenvlogen.

Een rabbijn weet alles over het jodendom en joodse wetten.

Rabbijn
Elke joodse gemeenschap heeft een rabbijn. Rabbijn betekent letterlijk leraar. Een rabbijn is dan ook iemand die alles weet over de joodse traditie en de regels van het jodendom. Hij mag diensten in het gebedshuis van de joden, de synagoge, leiden. Een rabbijn leert mensen over het geloof, geeft raad en kent de joodse wetten op z'n duimpje.

Koningen
Saul was de eerste koning van de Israëlieten, de voorouders van de Joden. Als koning Saul treurig was, dan speelde David op zijn harp om de koning op te vrolijken. Toen koning Saul hoorde dat David hem zou opvolgen als koning, probeerde hij David te doden. Jonathan redde David en David kon koning worden. Koning David is beroemd geworden om de liederen die hij heeft geschreven en omdat hij Jeruzalem tot de hoofdstad van het oude  Het vroegere Palestina bestond uit het huidige Israël, de Palestijnse Gebieden en delen van Jordanië, Syrië en Libanon.Palestina maakte.

Leiders van drie godsdienstige stromingen kijken uit over Jeruzalem

Joodse broertjes- Fotograaf P. Prior en A. Frank

Kinderen in een orthodox joods gezin.

Wie zijn joodse leiders?

De joden geloven dat hun leiders door God zijn uitgekozen. Vroeger waren de leiders rechters, koningen en rabbijnen. Net als de profeten of zieners uit die tijd was het hun taak het volk te onderwijzen.
Tegenwoordig heeft het joodse volk geen koningen meer, maar nog wel rabbijnen. In het orthodoxe jodendom zijn alleen mannen rabbijnen. Bij het liberale jodendom kunnen vrouwen ook rabbijn worden.

Profeten
Een profeet is iemand die de boodschap van God doorgeeft. Beroemde profeten zijn Mozes, Jozua en Samuel. Een belangrijke vrouwelijke profeet uit de joodse geschiedenis is bijvoorbeeld Debora. Deze leiders probeerden het joodse volk ervan te overtuigen dat zij op een goede manier met elkaar en hun geloof om moesten gaan.

In Duitsland werd in 2011 Antje Yael Deusel (links) als eerste vrouwelijke rabbijn beedigd. Ze wordt rabbijn van de gemeente Bamberg.

In het moderne jodendom mogen ook vrouwen rabbijn zijn.

Wie is de joodse god?

Gelovige joden geloven in God. Voor God zijn er verschillende namen, maar Gods eigen naam is voor joden zo heilig dat deze nooit wordt genoemd. Zelfs de uitspraak van de naam is onbekend.
In de Hebreeuwse bijbel worden de letters JHWH of JHVH gebruikt als het over God gaat. Joden zelf zeggen Heer, Vader of de Heilige, gezegend is Hij.
JHWH is de schepper van alles. Er is er maar één en hij leidt het leven en de geschiedenis volgens een vast plan. Volgens dat plan zal ooit de messias vrede op aarde brengen. Het woord messias komt ook uit het Hebreeuws.

 

 

Jeruzalem is sinds 1948 de hoofdstad van het land Israël .

Wat is sabbat?

Op vrijdag kort voor zonsondergang begint de sabbat, de rustdag. Sabbat eindigt op zaterdagavond als het donker is. Gelovige joden stoppen tijdens sabbat met hun doordeweekse bezigheden. Voordat sabbat begint maken ze hun huis schoon en ze trekken nette kleren aan. Een joods gezin eet tijdens sabbat gezamenlijk -aan een zo mooi mogelijk gedekte tafel. Heel vaak nodigen ze gasten uit om de maaltijd te delen.

Schepping
Volgens de Tora, het heiligste joodse boek, heeft God de wereld in zes dagen geschapen. Op de zevende dag rustte hij uit. De sabbat herinnert aan deze schepping. Volgens het vierde van de tien geboden die het jodendom kent, moet je op sabbat rusten. Veel joden vinden sabbat een fijne dag. Ze houden zich op deze dag vooral bezig met hun geloof, zijn veel met familie en vrienden en hebben tijd voor elkaar.

Kaarsen
De sabbat begint met het aansteken van tenminste twee kaarsen. De kaarsen symboliseren vreugde en heiligheid. Sommige families steken voor elke zoon of dochter een eigen kaars aan. Meestal doet de vrouw of moeder dit. Als zij de kaarsen aansteekt, maakt zij een gebaar boven de kaarsen om de sabbat te verwelkomen. Daarna bedekt zij haar ogen en spreekt de zegen of  Deze zegen luidt:
Baroeg atta Adonaj Ello-heenoe melech ha'olam, a'sjer kide'sjanoe bemist'wotav we'tsiwanoe, lehadliek neer sjel sjabbat

Moge U God, onze God, Koning van de wereld naderbij gebracht worden doordat wij de geboden vervullen waarmee U ons uit het alledaagse hebt opgeheven: zo vervullen wij nu Uw gebod Sabbatlicht aan te steken
beracha
uit. In sommige families wordt er ook een zegen voor het gezin uitgesproken.

Franse opperrabijn Gilles Bernheim in de Grote Synagoge in Parijs

Opperrabbijn tijdens een dienst in de Grote Synagoge in Parijs.

Havdalakaars
De sabbat wordt afgesloten met gebeden en ceremoniën. De scheiding tussen de sabbat en de gewone week wordt de havdala genoemd. De havdala wordt gevierd met zegeningen, waarbij wijn, kruiden en een gevlochten kaars worden gebruikt. Deze kaars heet de havdalakaars. 

Wat is het heilige boek?

Het heilige boek van de joden is de Tenach, de joodse bijbel. De Tenach bestaat uit verschillende delen. Het belangrijkste deel is de Tora of pentateuch (penta = vijf). De Tora bestaat dan ook uit vijf boeken.

Heilige geschriften
Behalve de Tenach hebben de joden nog meer heilige boeken of geschriften. De Talmoed is een heel oud boek met uitleg en commentaren op de Tora. Boeken voor de Talmoed worden nog steeds geschreven.

Joodse heilige geschriften: de Talmoed en de Tora

Een Talmoed (links) en een Torarol.

Besnijdenis en naamgeving
Als een joods kind geboren wordt, krijgt het twee namen, een roepnaam en een Hebreeuwse naam. De Hebreeuwse naam heeft altijd iets met het jodendom te maken en herinnert aan een verre voorvader zoals Mozes, Abraham of David bij jongens. Veel voorkomende joodse meisjesnamen zijn: Rebekka, Rachel, Ruth en Sara. De Hebreeuwse namen worden gebruikt in de synagoge en later in de trouwakte.
Een meisje krijgt haar namen direct na haar geboorte. Een jongen wordt acht dagen na zijn geboorte besneden. Tijdens de ceremonie die daarna in de synagoge wordt gehouden, krijgt  hij zijn joodse naam.

Een jongen doet zijn Bar Mitswa

Jongen doet Bar Mitswa en leest voor uit de Tora.

Huwelijk
Joodse bruiloften verschillen overal ter wereld. Het kan een vrolijk feestje zijn, maar het kan ook een zeer plechtige ceremonie zijn in de synagoge. Tijdens de dienst draagt de bruid vaak een sluier over haar gezicht. De bruidegom breekt een glas. Dit doet hij om symbolisch de verwoesting door de Babyloniërs (586 voor Christus) en de Romeinen (70 na Christus) van de twee eerste joodse tempels in  Jeruzalem te gedenken. Vaak is er een groot feestmaal na afloop van de ceremonie in de synagoge.

Sterven
Joden worden volgens de eigen traditie begraven, met hun gezicht in de richting van Jeruzalem. In Nederland is dat naar het oosten.
Na de begrafenis, die altijd eenvoudig en sober is, waarbij geen muziek wordt gespeeld en bloemen of grafkransen ongebruikelijk zijn, kent de familie van de overledene een rouwperiode van zeven dagen. Ze zitten de hele dag op lage stoelen en worden door andere familieleden en vrienden verzorgd. Gezamenlijk wordt er gebeden, gegeten en troost men elkaar.

In de Amsterdams Kookstudio organiseert Ikweetwatikeet kooklessen voor kinderen in de koosjere keuken van de studio.

Sjabbat kaarsen

Regels
Op sabbat mogen een aantal dingen niet. Orthodoxe joden mogen niet koken, geen vuur aansteken, geen elektrische apparaten gebruiken, niet schrijven, muziek spelen, reizen per auto, bus boot, trein, motor, vliegtuig of fiets. Orthodoxe joden zorgen van tevoren dat alles klaar is voor sabbat.

Tora
Elke sabbat draagt de naam van de Toralezing van die week. De lezing uit de Tora, het heilige boek van de joden, is het belangrijkste ritueel in de ochtenddienst in de synagoge. De Torarol, het heiligste voorwerp in het jodendom, wordt omringd door de aanwezigen naar de lessenaar in de synagoge gebracht.

havdala

Belangrijke momenten

Volgens het jodendom zijn er vier belangrijke momenten:
- de geboorte,
- het bereiken van volwassenheid,
- het trouwen en
- het sterven.
Voor elk van deze momenten bestaan er religieuze ceremonieën.

Besnijdenis bij een joodse jongen

Besnijdenis van een joods jongetje.

Bat Mitswa en Bar Mitswa
Een joods meisje wordt op haar twaalfde verjaardag Bat Mitswa. Zij is dan volgens de joodse wetten zelf verantwoordelijk. Net als jongens, die op hun dertiende Bar Mitswa worden, moet zij nu de joodse religieuze verplichtingen van een volwassene nakomen.
Bij de liberale joden lezen tijdens de Bat Mitswa en Bar Mitswaceremonies in de synagoge zowel meisjes als jongens voor het eerst uit de Tora. Na de dienst is er vaak een feest. Bij de orthodoxe joden mag een meisje niet uit de Tora lezen. Zij geeft vaak een lezing over een joods onderwerp.

Een joodse bruiloft

Een joodse bruiloft.

Wat eten de joden?

Joden eten koosjer. Volgens de regels van het koosjer eten, mogen zuivelproducten zoals melk, boter en kaas niet samen met vlees bereid of gegeten worden. De regels voor koosjer eten komen rechtstreeks uit de Tora. Dieren die de joden eten, moeten op een speciale manier geslacht zijn. Veel joodse gezinnen gebruiken een voedselgids om ervoor te zorgen dat al het voedsel dat ze kopen of buitenshuis eten koosjer is.


 

In een joodse keuken worden melkproducten en vlees gescheiden van elkaar klaar gemaakt.

Waar wonen de Joden?

Joden wonen overal op de wereld. Er zijn wereldwijd meer dan 15 miljoen Joden. De meesten wonen in Amerika: zo’n 6 miljoen. In Israël wonen er ruim 5,5 miljoen.
In Nederland, maar ook in Marokko, Frankrijk, Rusland, Zuid-Afrika en Australië zijn grote Joodse gemeenschappen.

Waar komt die ster vandaan?

Het bekendste symbool uit het jodendom is de davidster. Waar deze ster met zes punten precies vandaan komt, is onbekend, maar in de loop der eeuwen komt het teken steeds vaker voor. Pas in de 15e eeuw wordt de ster een speciaal joods teken en neemt het de  plaats in van het meest geliefde joodse symbool tot die tijd: de Menorah, de zevenarmige kandelaar.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog verplichtten de nazi’s alle joden zo’n ster op hun kleren te naaien. Zo konden ze hen beter herkennen, arresteren en wegvoeren naar vernietigingkampen.
Toen het land Israël gesticht werd kwam het symbool in de vlag terecht.

Jeruzalem

In Jeruzalem stond ooit Beit Hamikdash, de Eerste Tempel.

Klaagmuur
Het enige dat nog over is van de tweede tempel is een stuk van de westelijke muur. Dit stuk kennen wij als de klaagmuur. Mensen van over de hele wereld komen hier naar toe. Ze stoppen kleine papiertjes met gebeden en verzoeken tussen de heilige stenen. De mannen en de vrouwen bidden apart. Ze hebben elk een apart gedeelte van de muur.

De Olijfberg
De Olijfberg in Jeruzalem is de meest heilige joodse begraafplaats. Vele duizenden mensen zijn hier begraven. Volgens joodse verhalen zal er ooit een nakomeling van koning David op de Olijfberg verschijnen en vrede en welvarendheid voor alle volken op de wereld brengen. Deze nakomeling wordt de messias genoemd.

De klaagmuur in Jeruzalem.

Davidster op een Amsterdams woonhuis in de Transvaalstraat

Davidster op een woonhuis in de Amsterdamse Transvaalbuurt ter  herinnering aan de joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog op de plek woonden en zijn weggevoerd naar concentratiekampen.

Waar liggen heilige plekken?

De heiligste plaats in het jodendom was de tempel 'Beit Adonai' of 'Beit Hamikdash' die ooit op de berg Moria in Jeruzalem stond. De tempel was door koning Salomo gebouwd. In 587 voor Christus werd de tempel door soldaten van het Babylonische volk verwoest. De tweede tempel die in Jeruzalem werd gebouwd, was in 515 voor Chr. klaar. Deze werd door de Romeinse koning Herodes aan het begin van onze jaartelling flink verbouwd en werd sindsdien ook wel de tempel van Herodes genoemd. De tweede tempel is in 70 na Christus door de Romeinse veldheer Titus verwoest.

Jeruzalem
Jeruzalem is de meest heilige joodse stad op aarde. Daar hebben namelijk de verwoeste tempels gestaan en de Olijfberg ligt hier. Koning David maakte Jeruzalem drieduizend jaar geleden tot hoofdstad, maar ook voor moslims en christenen is het een heilige stad.

De Klaagmuur in de stad Jeruzalem.