Overslaan en naar de inhoud gaan
  • "Paarse Vrijdag blijft belangrijk"

    Interview

    Plaats als eerste een reactie

    Mason begon met Paarse Vrijdag op zijn basisschool, twee jaar geleden.
    Eigen foto

    Pesten

    “Vanaf dat ik uit de kast kwam en ik mijn naam veranderde, begon het pesten al”, blikt Mason terug. Aan de ene kant snapt hij het. “Het heeft ermee te maken dat je buiten de norm valt. En als kinderen iets niet begrijpen, dan gaan ze soms raar doen. Dan lijkt het wel alsof dat de enige manier is om ermee om te gaan.” Mason werd geboren in een meisjeslichaam, maar is een jongen. Dat heet ook wel transgender.

    Basisscholen

    Twee jaar geleden was het de eerste keer dat Paarse Vrijdag in het hele land ook op basisscholen werd gehouden. Het is een dag om steun te geven aan iedereen die lesbisch, homo, bi of trans is. Kinderen en jongeren dragen dan iets paars om te laten zien dat ze vinden dat iedereen zichzelf mag zijn.  
    “Ik had er al wel eerder over gelezen op internet en van gehoord van vrienden. En toen wilde ik het ook graag op mijn eigen school organiseren.” Het thema dat jaar was ‘Sta op!’ en dat paste wel bij hem. En toen zag hij op Insta dat ze modellen zochten voor op de posters en uit alle aanmeldingen werd Mason toen gekozen.  

    Beter begrijpen

    “Ik ben met de directeur en leerkrachten gaan praten over hoe we het zouden aanpakken”, vertelt Mason. De school werd versierd met posters en slingers en hij ging de dag zelf met de directeur langs alle klassen om iets persoonlijks te vertellen en algemene informatie te geven. “Leerlingen vonden het eerst wel spannend, maar ook interessant en leuk. Ze gingen vragen stellen en me steeds beter begrijpen. En daarna was het pesten afgelopen. Maar Paarse Vrijdag blijft belangrijk. En ik vind het heel fijn dat mijn oude school er nog steeds aan meedoet.”

    Voor Mason (13) uit Enschede zal Paarse Vrijdag, dit jaar op 9 december, altijd een bijzondere dag zijn. Twee jaar geleden stopte voor hem toen het pesten op school.
  • Tips voor de leerkracht: hoe ga ik om met rouw in de klas?

    Interview

    Plaats als eerste een reactie

    Esther is de bedenker van het rouwpaspoort. Jaimy heeft veel aan haar tips.
    Emilie Hudig

    De nieuwste Samsam gaat over De Dood. Een gevoelig onderwerp?

    “Wat mij betreft hangt er een veel te groot taboe rond de dood, waarschijnlijk uit een behoefte om kinderen te beschermen tegen verdriet. Maar uiteindelijk hoort de dood er gewoon bij en hoe normaler je over dit onderwerp doet, hoe makkelijker het voor je leerlingen is om hierover na te denken en in gesprek te gaan. Introduceer kort dat de filmpjes en artikelen gaan over de dood en over hoe daar in verschillende landen en culturen mee wordt omgegaan. En benadruk dat het is zoals jullie met Samsam ook andere onderwerpen behandelen, zoals het vorig nummer Humor of iets over klimaat.”

    En als je zelf volschiet?

    "Juist met dit onderwerp is het heel goed dat leerlingen zien dat het je enigszins raakt. Ik vind dat je daar ook best iets over mag delen. Je zult ook vragen krijgen over de dood waar je zelf geen antwoord op weet. Dat kun je dan ook gewoon zeggen. Of denktijd vragen en er later op terugkomen. Maar vooral de ruimte creëren voor vragen, is goed. Ik denk ook dat het belangrijk is dat je feitelijke kennis en informatie deelt, bijvoorbeeld over rituelen. Jij als leerkracht schept een neutraal midden zodat kinderen hun eigen verhaal kunnen doen en dat kan natuurlijk ook over zingeving gaan en over wat ze van huis uit meekrijgen. En als het respectvol gaat, mogen kinderen het natuurlijk altijd met elkaar oneens zijn.” 

    Stel: een leerling heeft zelf een dierbare verloren?

    “Als je een nieuwe klas krijgt, is het altijd fijn te weten wat kinderen hebben meegemaakt, ook op dit vlak. Dan kun je voorsorteren op mogelijke reacties. Maar stel dat je er nu ineens achter komt dat een leerling vers verlies heeft, denk dan niet als leerkracht dat je iets gemist hebt of dat je iets verkeerd hebt gedaan. Of dat je denkt: ‘Ik heb iets aangeboord waar ik helemaal niet aan mag komen’. Het is ook een kans dat een kind op zo’n moment een levenservaring zichtbaar of bespreekbaar kan maken. En: probeer niet iets op te lossen voor het kind, maar blijf luisteren, vragen en echt kijken.”

    Bekijk ook deze video waarin Jaimy laat zien wat zij thuis doet met de tips van Esther.

    Wat doe je als een kind voor het eerst weer op school is na een sterfgeval?

    “Misschien heb je tijd om met het kind voor te bespreken wat hij of zij fijn vindt. Dan kun je afspreken wie wat vertelt, want het is wel belangrijk dat klasgenoten het weten. En dan ga je door met de gewone structuur. Er zijn wel kalendermomenten die je kunt aangrijpen stil te staan bij het specifieke kind, maar betrek dan ook klasgenoten erbij. Die missen misschien ook wel iemand.”

    Is praten over rouw altijd goed?

    “Het is een misvatting dat alle kinderen erover willen praten. Maar: als een kind er op dát moment niet over wil praten, wil dat niets zeggen over een later moment. Voor kinderen is het ‘t allerbelangrijkste dat de juf of meester het weet. Dat is nog belangrijker dan dat je er een uitgebreid gesprek over hebt. En zeg vooral iets als: ‘Als je er over wilt praten, kun je altijd bij me terecht.’ En fris deze zin af en toe op. Je kunt ook een symbool afspreken met het kind. Ik heb bijvoorbeeld de gouden traan bedacht. Die kunnen kinderen op de hoek van hun tafel of op het bureau van de leerkracht leggen.”

    In de woonkamer hangt een herinneringsbord met spullen van de vader van Jaimy.
    Esther tipt: een herinneringsbord maken. Emilie Hudig
    Jaimy vertelt Esther dat ze tijdens twirlen niet aan haar vader denkt.
    Jaimy vertelt Esther dat ze tijdens twirlen niet aan haar vader denkt. Emilie Hudig

    En als een klasgenoot gaat sterven?

    “Over het algemeen geldt: kinderen willen iets doen. Laat de ideeën daarvoor maar uit de leerlingen komen. Die weten het beste wat bij hen past, of wat bij het klasgenootje past. En: dat kon ook iets heel simpels zijn. De neiging is vaak om te vervallen in grootse dingen. Of altijd hetzelfde te doen in zo’n geval, bijvoorbeeld een rouwhoekje inrichten. Maar: blijf dicht bij de kinderen om wie het nu gaat. Als er niets uit de groep komt, dan is het wel altijd handig om zelf iets achter de hand te hebben. Al maak je een kaart, of neem je een filmpje op. Verder is eerlijke informatie belangrijk, eventueel een tijdspad als dat mogelijk is. Maar alles hangt natuurlijk ook af met het contact met de familie van de stervende.” 

    Is er nog een verschil tussen leerlingen van groep 6 en groep 8 als het om dit onderwerp gaat?

    “Kinderen in groep 6 beginnen zich steeds meer bewust te worden van wat anderen ergens van vinden, maar uiten nog wel vrij makkelijk hun emoties. Een groep 8-leerling wil graag zelf al van alles oplossen. Bij hen zou ik als leerkracht vooral benadrukken dat alle gevoelens die hierbij komen kijken er mogen zijn.” 

    Meer weten over Mijn Gouden Traan? Ga naar de website.

    Probeer geen oplossingen te bedenken en blijf vragen aan een leerling waar hij of zij behoefte aan heeft: praten over het verdriet, of juist niet. Esther Ruël Engelman, rouwbegeleider bij Mijn gouden traan en zelf ook leerkracht in het onderwijs, zit vol tips over hoe om te gaan met rouw in de klas.
  • Mijn vader maakt speciale grafkisten

    Reportage

    Plaats als eerste een reactie

    In deze werkplaats aan de kust van Ghana maakt de vader van Nii speciale grafkisten.
    Kwame Kondor

    Zagen, schaven, schuren en verven. De vader van Nii doet alles met de hand in zijn werkplaats aan de kust. Hier waait vaak een frisse wind en de radio staat altijd aan. Eric houdt van zijn werk. Er zijn zo’n zes timmermannen als hij in de Ghanese hoofdstad. De meesten leren het vak in de praktijk, want er is geen speciale school voor. Eric is de eerste in zijn familie met dit beroep. Nii’s opa was leerkracht. “En ik wil graag bij het leger”, fantaseert hij. “Mijn vader komt namelijk altijd vies en moe thuis van zijn werk.” Eric schiet in de lach en vertelt dat hij wel snapt dat zijn zoon een beetje op zijn werk neerkijkt. “De meeste mensen willen een kantoorbaan en hun handen niet vies maken. Maar in Ghana is het voor mensen die gestudeerd hebben vaak moeilijk een baan te vinden. Je kunt beter een ambacht leren en voor grafkistenmakers is altijd werk. Helemaal als je dit soort speciale maakt.”

    De grafkisten hebben iets te maken met het werk van de overledene.
    De grafkisten hebben iets te maken met het werk van de overledene. Kwame Kondor
    Niet iedereen in Ghana wordt in zo'n bijzondere grafkist begraven.
    Niet iedereen wordt in zo'n bijzondere grafkist begraven. Kwame Kondor

    Bijzonder

    Niet iedereen wordt begraven in zo‘n bijzondere grafkist. Dat moet je tijdens je leven wel een beetje verdiend hebben. Je familie, vrienden en je buren moeten het je gunnen, want zij betalen de kist. In Ghana heeft niet iedereen geld voor een uitvaartverzekering. Alles wordt gedaan, geregeld en betaald door mensen in je omgeving. Zo’n speciale kist kost vaak minstens het dubbele. Zo’n 400 euro: het gemiddelde maandsalaris in Ghana. Veel mensen geloven dat het leven doorgaat na de dood. Overledenen blijven hetzelfde beroep of hobby’s doen. Daarom hebben de kisten daar iets mee te maken. Ze hebben dus een functie voor de overledene na de dood. Het helpt de overledene ook zich te herinneren waar hij of zij vandaan komt. Nii: “Vandaag ga ik voor het eerst met mijn vader mee naar een begrafenis waar een van zijn speciale kisten wordt begraven, een rode peper. Hij maakte die voor een vrouw die pepers verkocht op de markt. In zijn werkplaats staan nog een heleboel andere grafkisten: een fles whisky, een Nokia telefoon, een leeuw, auto’s. De meest speciale die hij ooit heeft gemaakt, is de octopus.”

    Een rode peper voor een marktkoopvrouw, een sportschoen met noppen voor een voetballer of een vrachtwagen voor een chauffeur. De vader van Nii (9) maakt unieke grafkisten die alleen in Ghana worden gebruikt.
  • Praten over de dood

    Interview

    Plaats als eerste een reactie

    Raluca

    “De dood vind ik best wel eng en soms ben ik een beetje bang om dood te gaan. Omdat je nooit weet wat er gebeurt. Niemand weet dat. Je kunt wel iets geloven, maar dan nog weet je niet zeker of het waar is. Ik wíl wel geloven dat er nog iets is na de dood. Of dat je opnieuw terugkomt. De zus van mijn moeder is overleden aan kanker. Mijn moeder zegt altijd dat ze op een mooie plek is en af en toe bij ons thuis op bezoek komt. Ze verschijnt dan in haar dromen of ze ziet een snel beeld van haar.  Het is een fijn gevoel als de doden er nog zijn en een beetje voor je zorgen. Maar ik zie ook weleens geesten als ik niet kan slapen.  Van die langgerekte witte en een beetje doorzichtige gedaantes. Dat vind ik dan weer niet zo fijn. 

    Goed leven
    Ik ben blij dat ik leef, want ik heb een goed leven. En als ik doodga, wil ik dat mensen blij zijn dat ik zo’n goed leven heb gehad. Als ze te verdrietig zijn, dan word ik daar ook verdrietig van. Ik zou willen dat mijn as na de crematie in de bergen van Roemenië uitgestrooid wordt. Ik vind het daar heel mooi en mijn familie komt er vandaan. Begraven worden lijkt me niks. Straks word je weer wakker als je in zo’n kist ligt en kun je er niet uit. Ik word al misselijk als ik eraan denk. En ik wil trouwens gewoon rustig doodgaan, in mijn slaap. Het lijkt me wel fijn om een afscheidsfilmpje te maken, of een hologram. Om te troosten.”

    Raluca uit Almere vindt de dood best een beetje eng.
    Raluca uit Almere vindt de dood best een beetje eng. Karin Wesselink
    Stefan wil wel begraven worden in traditionele Indonesische kleding.
    Stefan wil wel begraven worden in traditionele Indonesische kleding. Karin Wesselink

    Stefan

    “Ik heb nog nooit traditionele Indonesische kleding gedragen, maar daar zou ik wel in begraven willen worden. Het liefst wil ik dat de mensen op mijn begrafenis dat ook aantrekken. Dan ziet iedereen dat ik respect heb voor mijn cultuur. Maar in het zwart mag ook. Ik wil niet dat mijn begrafenis een feestje is. Als mensen huilen en verdrietig zijn omdat ik dood ben, weet ik dat ze me belangrijk vinden. Ik wil wel begraven worden. Maar stel dat ik terugga naar Java, waar ik geboren ben, dan is cremeren misschien handiger. Dan wil ik dat de helft van mijn as daar blijft en de helft naar Nederland gaat. Het ligt er ook een beetje aan waar mijn kinderen dan wonen. Ik zou ook graag wat laatste woorden tegen ze willen zeggen, bijvoorbeeld dat ik het fijn zou vinden dat ze een foto van me ophangen in huis. Zo herinneren ze zich me voor altijd. 

    Sterke sigaretten
    Ik ben nog nooit op een begrafenis geweest, maar mijn ouders hebben wel verteld over mijn opa . Hij is niet zo oud geworden, volgens mij maar vijftig. Hij rookte altijd sterke sigaretten en ik geloof dat hij daardoor is gestorven. Ik ben nog niet bij zijn graf geweest, ook niet de laatste keer toen we op vakantie waren in Indonesië. We waren toen maar anderhalve dag in het dorp van mijn moeder. Dat ligt afgelegen in het midden van Java. Er was toen geen tijd. Mijn familie in Indonesië is moslim. Het lijkt me lastig om naar een begrafenis daar te gaan, omdat ik niet goed weet hoe ik moet bidden. Ik ken al die zinnen niet. Mijn ouders doen hier in Nederland niets meer met het geloof, dus ik weet ook niet hoe er in de islam wordt gedacht over de dood.” 

    Djevani vertelt over de begrafenis van zijn oma.
    Djevani vertelt over de begrafenis van zijn oma. Karin Wesselink

    Djevani

    “Toen ik m’n overleden oma zag, voelde ze niet meer als de oma die ik kende. Ik wilde haar wel graag zien, want dat voelde respectvol. We hebben met speciale stiften op de kist getekend en ik schreef: ‘Waar je ook bent, ik hoop dat je het goed hebt.’ Het was 9 september en we hoorden het om half drie ’s nachts van een tante die belde. Het ging al een tijd slecht met oma, ze had kanker. We gingen met het hele gezin in een kring staan om te bidden. We praatten over hoe lief ze was, we hebben muziek geluisterd die ze leuk vond en we bekeken foto’s. Op haar crematie heb ik samen met mijn zus gesproken. We vertelden over alle leuke dingen die we samen hadden meegemaakt. Dat was wel zwaar, omdat je weet dat je zulke dingen nooit meer met haar zult meemaken. De hele zaal was vol vrienden en familie en we draaiden onder andere Michael Jackson. Daar hield ze van. Wij zijn christelijk en we geloven dat je naar de hemel gaat. Daar is het heel mooi en licht en je kunt er altijd spelen. 


    Kleurrijk
    Ik heb ook weleens foto’s en filmpjes gezien van een begrafenis in Suriname. Dat zag er veel kleurrijker uit. Mensen leken niet zo droevig en de kist werd gedragen door mannen die dansten. Er was ook live muziek. Dat lijkt me ook wel wat. Voor mij hoeft het allemaal niet zo serieus. Doodgaan is niet zo erg. Natuurlijk is het jammer, maar het hoort bij het leven. Het lijkt me saai om voor eeuwig te leven, want iedereen die je lief vindt, gaat dood. Het lijkt me wel erg als je geen afscheid kunt nemen van je familie voordat je sterft. Soms kiezen mensen er zelf voor om te sterven. Dat snap ik als je bijvoorbeeld echt heel veel pijn hebt, of heel eenzaam of depressief bent. Maar je moet wel altijd dankbaar zijn voor je leven. Want er zijn heel veel plekken op de wereld waar mensen het veel moeilijker hebben dan wij hier. En het is nogal bijzonder dat je er bent.” 

    Nikay uit Almere vertelt over wat hij denkt en weet over de dood.
    Nikay uit Almere vertelt over wat hij denkt en weet over de dood. Karin Wesselink
    Keano heeft twee keer het overlijden van een huisdier meegemaakt.
    Keano heeft twee keer het overlijden van een huisdier meegemaakt. Karin Wesselink

    Nikay

    “Als het over de dood gaat, dan wordt mijn moeder snel emotioneel. Als ze gaat huilen, dan praat ik liever niet verder. Mijn moeder gelooft dat haar overleden oma is teruggekomen naar aarde als een witte vlinder. Als ze een witte vlinder ziet, dan zegt ze: ‘Hé, daar is oma’. Ik geloof zelf dat het zwart wordt als je dood gaat. Dat er dan niks meer is. En dat je vergeet wie je bent of wat er op aarde was. Ik geloof niet in iets na de dood en ook niet in iets voor je geboorte. Ik heb geen ervaring met mensen die zijn gestorven. Wel de hamster van mijn zus. Maar ik gaf niet zoveel om die hamster. Mijn kat is nu eenentwintig. Het kan zijn     dat hij binnenkort niet meer wakker wordt. Ik moet al huilen als ik daaraan denk, omdat ik niet wil dat hij weggaat. Ik ken ‘m al mijn hele leven. Hij is mijn maatje. Als ik verdrietig ben, of pijn heb, dan komt hij bij me liggen.”

    Keano

    “Ik heb twee keer van dichtbij het overlijden van een hond meegemaakt. Dat vond ik heel moeilijk. Mijn opa is vijf jaar geleden overleden. Ik kan me nog herinneren dat hij heel sportief was tot het laatst. En hij was echt de pretmaker in de familie. Hij had een hartaanval gekregen en hij was eigenlijk meteen dood. We zijn wel nog naar het ziekenhuis gegaan. Ik was klein, ik wist niet zo goed wat er aan de hand was.” 

    Geloven ze in een hemel of de hel? Wat is er na de dood? En welke rituelen willen ze graag op hun eigen uitvaart? Raluca, Stefan, Keano, Nikaj en Djevani (allemaal 11 jaar) van de basisschool Aurora uit Almere vertellen.
  • Het einde (of toch niet)?

    Informatie

    Plaats als eerste een reactie

    Wat is de dood?

    De dood is wetenschappelijk makkelijk uit te leggen. Het is het tegenovergestelde van leven. Bij levende dieren en mensen is er ademhaling, bewustzijn en bloedsomloop: een kloppend hart dat zuurstof rondpompt. Bij de dood is dit er niet. De ene keer komt de dood expres: bijvoorbeeld als een dier geslacht wordt voor voedsel. De andere keer is de dood verwacht: bijvoorbeeld bij ouderdom of ongeneeslijke ziekte. Soms komt de dood uit het niets en onaangekondigd.

    Ziel en geest

    Maar de dood op deze manier verklaren is niet de enige manier om ernaar te kijken. Want volgens velen zijn mensen en dieren meer dan hun lichaam. Oude denkers, zoals Plato en Aristoteles, filosofeerden al over begrippen als een ziel en een geest. Taalkundig zijn deze twee hetzelfde en de woorden worden vaak door elkaar gebruikt. Maar elke levensovertuiging of religie heeft een eigen uitleg. Een ziel en een geest zijn in elk geval niet tastbaar, maar volgens velen wel te voelen. Ze zouden in je hersenen of in je hart zitten. 

    Bewijs

    Wetenschappers hebben vaak geprobeerd bewijs te vinden voor het bestaan van een ziel en een geest. Een van de manieren was om mensen en dieren te wegen voor en vlak na het sterven. Soms werd een klein verschil gemeten, van 21 gram. Dit zou hét bewijs zijn dat er een ziel of geest is die je lichaam verlaat na de dood. Anderen menen dat dit gewichtsverschil ook kan komen doordat er lucht uit de longen stroomt als iemand z’n laatste adem uitblaast. Gelovigen hoeven geen bewijs. Zij hebben immers hun geloof én hun tradities en rituelen rond de dood. 

    Geesten en spoken

    Bij de Oude Grieken was het de gewoonte om de doden een muntje onder hun tong te leggen.   Hiermee konden ze de veerman betalen die ze de rivier naar het Dodenrijk zou overzetten. Zouden ze niet betalen, dan zouden de geesten van de overledenen meer dan honderd jaar aan de oever van die rivier ronddwalen. Een andere manier om te zorgen dat de geest niet tussen verschillende werelden gaat ronddwalen, is door spiegels in het huis van de dode te bedekken. Dit was een oude gewoonte in Nederland, maar in Ierland gebeurt het nog steeds.

    Eeuwig leven

    Er zijn mensen die denken dat er na de dood niks is. Maar er zijn ook mensen die geloven dat het juist begint na de dood. Dat je kunt opstaan uit de dood en dat je dan naar een plek gaat waar het fijn is, zonder pijn of verdriet. Waar het vaak om gaat, is dat je het goed krijgt na de dood als je je tijdens je leven hebt gedragen volgens de regels van je geloof. En dat je gestraft kunt worden als je slechte dingen hebt gedaan. Een god zou hier over beslissen. Tot dat moment is aangebroken, moet je rustig blijven wachten in je graf.

    Verlies en verdriet

    Rituelen hebben ook nog een andere belangrijke functie: het helpt nabestaanden om te gaan met het verlies en verdriet. Het geeft ze een goed gevoel als ze de regels rond het overlijden goed hebben opgevolgd. En het helpt ze om beter om te gaan met hun eigen angst voor de dood. Ook denken psychologen dat mensen een langer, gezonder en gelukkiger leven hebben als ze samen rituelen uitvoeren. Het zorgt ervoor dat ze zich onderdeel voelen van een groep en ook dat geeft zekerheid en veiligheid. En troost. 

    Hygiëne en respect

    Gewoonten en gebruiken rond de dood kunnen ook zijn ontstaan voor de hygiëne. Vooral in warme landen moeten de doden niet te lang bewaard blijven. Lichamen gaan ontbinden en er kunnen ziekteverwekkers ontstaan. Dat zou een verklaring kunnen zijn voor regels over bijvoorbeeld het wassen van het dode lichaam en wie daarna het lijk nog mag aanraken. Ook waren er vaak afspraken over welk voedsel wel of niet gegeten mag worden tijdens het rouwen. Alles om bacteriën en virussen buiten de deur te houden. 

    Globys troosten
    Globy met vlinder en kaars

    Bidprentje

    Rooms-katholieken krijgen op hun sterfbed een soort zegening zodat God hun zonden kan vergeven. Na het overlijden blijven er mensen bij de dode en bidden ze tijdens de avondwake 15 keer het Onze Vader en 150 keer een weesgegroetje. In de kerk liggen de lichamen met hun voeten naar het altaar. Een priester of pastoor druppelt wat wijwater op de kist, als symbool van het doopwater en het water waarmee gelovigen een kruisteken maken als ze de kerk binnenkomen. Na de dienst in de kerk krijgen bezoekers een bidprentje als aandenken. Vroeger stonden hier afbeeldingen van heiligen op. Nu vaak een foto van de overledene.

    Mekka

    Na het overlijden worden moslims op een rituele manier gewassen. Dit is verplicht. Het kan thuis gebeuren, in de moskee of op een speciale plek in het ziekenhuis of rouwcentrum. Moslims liggen op hun rechterzij met het gezicht naar Mekka in het graf. Of op de rug met de voeten richting Mekka. Het lichaam moet voor altijd in het graf blijven om eeuwige rust te krijgen.

    Namaakgeld

    In het Shenisme, het traditionele volksgeloof in China, is het taboe om te praten over de doden. En het woord ‘doodgaan’ wordt ook niet uitgesproken. Ze zeggen liever ‘naar een andere wereld gaan’. De dode krijgt zeven lagen kleding aan, voor tijdens de lange reis naar die andere wereld. Op de uitvaart klinkt muziek en brandt wierook. Verder gaan er namaakgeld en gebruiksvoorwerpen van papier in vlammen op. Het idee is dat de overledene die spullen kan gebruiken op de plek waar de rook naartoe opstijgt. En er wordt knallend vuurwerk afgestoken om de geesten te verjagen. 

    Heilig water

    Als een hindoe op sterven ligt, giet een man een druppel water in de mond. Het is het beste als dit water uit de heilige rivier de Ganges komt. Daarna legt de oudste zoon of het oudste mannelijke familielid een blad van de heilige basilicumboom in de mond. Dan gieten de andere aanwezigen ook een druppel heilig water in de mond. Hindoes doen niet aan begraven, maar aan cremeren. 

    Kiezelsteentjes 

    Tijdens een joodse begrafenis zijn er meestal geen bloemen of muziek. Joden laten hun liefde en respect voor de doden zien door kiezelsteentjes op het graf te leggen. Nabestaanden maken een scheur in hun kleding als teken van hun verdriet. Na de begrafenis is er een officiële rouwperiode van zeven dagen. Dat heet ook wel ‘in sjivve zitten’. De nabestaanden zitten vaak op de grond en maken zich niet druk om hun uiterlijk. De mannen scheren zich niet en de vrouwen dragen geen make-up. Familie, buren en vrienden komen met eten langs en zorgen voor ze. 
     

    Namaakgeld brandt op een graf in China.
    In het Shenisme, het traditionele volksgeloof in China, wordt er namaakgeld in brand gezet tijdens de uitvaart.
    Kiezels op een joods graf.
    Joden laten hun liefde en respect voor de doden zien door kiezelsteentjes op het graf te leggen.

    Wist je dat...

    • Op het Rode Plein in Moskou ligt het lichaam van Lenin in een mausoleum. Hij was de eerste premier van de Sovjet-Unie.
    • De Taj Mahal in India is een grafmonument gebouwd in de 17e eeuw voor de eerste vrouw van een machthebber. 
    • De eerste keizer van China kreeg ongeveer 8000 terracotta figuren als grafgift: het terracottaleger. 

    Meer verhalen lezen? Bestel De dood van Samsam.

    Iedereen gaat anders om met de dood. Elke cultuur en elk geloof heeft daar eigen gewoonten en gebruiken voor. Deze tradities zijn vaak al eeuwenoud. Maar ze doen hetzelfde: rust geven en troosten.
  • Moppen tappen

    Reportage

    Plaats als eerste een reactie

    Claudio en zijn beste vriend zijn moppentappers.
    Anke Teunissen

    Op zijn tafel ligt een papiertje: het spiekbrie e van Claudio voor straks. Jasper heeft z’n moppenboekje voor het gemak in z’n schooltas meegenomen. Met hun gezicht zoveel mogelijk in de plooi verklappen de twee vrienden alvast welke moppen ze straks gaan voorlezen. Ze zijn best zenuwachtig, want ook al zijn ze échte moppentappers: het is de eerste keer op een podium met een microfoon. Claudio: “Moppen zijn gewoon leuk, omdat ze je aan het lachen maken. En als je zelf een mop verzint en andere kinderen vertellen die door, dan komt jouw mop misschien ooit ook wel in een moppenboek.” Niet dat ze zelf al eens een mop bedacht hebben. “Dat is best moeilijk”, vindt Claudio. Maar de leukste moppen gaan over dieren. Daar is iedereen het over eens.

    Van grap naar ruzie

    Hoe dan ook kan humor moeilijk zijn. “Een grapje kan snel veranderen in ruzie. Veel jongens mixen pesten en grapjes. Dan zeggen ze bijvoorbeeld: ‘ik ben slimmer dan jij’.” Jasper vult zijn vriend aan: “Dat kan ook gevaarlijk zijn, want je kunt iemand dan snel kwetsen. En als iemand je duwt en die zegt dan dat het voor de grap was, dan kan het vechten worden.” Ze vinden dat jongens en meisjes andere dingen grappig vinden. Maar daar zijn hun klasgenoten Rosalie (9), Fien (9), Hermien (9) en Selma (8) het niet helemaal mee eens. “Als jongens gekke bekken trekken of moppen vertellen, vinden wij dat ook wel grappig.” Behalve als jongens dat alleen maar doen om leuk gevonden te worden. En als jongens achter de meiden aangaan. “Dat vinden zij dan heel grappig, maar de meisjes juist weer niet”, vertelt Rosalie. In het klaslokaal moet wel tijd zijn voor grapjes, vinden ze. Claudio: “Op school lachen is goed, want daar word je vrolijk van.” Jasper: “En als je vrolijk bent, kun je beter dingen onthouden. Als het saai is, dan dwalen je gedachten af en staar je maar wat voor je uit.” De juf vinden ze het allergrappigst als ze een foutje maakt.

    Onaardig

    Afspraken over welke grapjes wel en welke niet mogen, zijn er niet. “Maar als iemand iets onaardigs zegt, en vervolgens doet alsof het een grapje was. Dan zegt de juf wel dat dit soort grapjes gewoon niet leuk zijn”, vertelt Rosalie. Fien: “Dat gebeurt wel eens, als iemand zegt dat je lelijke schoenen hebt. En als ik dat dan tegen de juf vertel, dan zegt diegene dat ie het niet meende. Grapjes kunnen ook best eens pijn doen.” Selma: “Daarom moet je ook geen grapjes over ernstige ziektes als kanker maken, of over homo’s.” Fien heeft wel nog een idee waar een mop goed voor kan zijn. “Als je nou een mop bedenkt over dat het niet goed gaat met de natuur en dat we het afval moeten opruimen, dan denk ik dat kinderen het wel sneller zullen doen. Omdat ze zo’n mop dan goed onthouden. En de boodschap ook.” Maar waarom gaan zoveel moppen eigenlijk over ‘Jantje’? Rosalie: “Het is een makkelijke naam en het kwam vroeger veel voor in Nederland.” Claudio: “In Italië zijn heel veel moppen over iemand die Claudio heet, want het is een populaire naam om aan kinderen te geven. Ik kom zelf uit Rome, maar ik ken geen Italiaanse mop.” Zijn klasgenoten kijken elkaar aan met een groot vraagteken op hun hoofd. Maakt Claudio nu een grap? “We wisten niet dat je Italiaans bent”, zeggen ze dan in koor. En dan moeten Claudio en Jasper zich voorbereiden voor hun optreden. Nog één keer oefent Claudio: “Hoe komt het dat een jachtluipaard zo snel is?” Na een stilte roept hij glunderend: 'catletiek'.

     

    Waar lachen meisjes om en waar lachen jongens om?
    Waar lachen meisjes om en waar lachen jongens om? Anke Teunissen
    Gekke bekken trekken, vindt iedereen grappig.
    Gekke bekken trekken, vindt iedereen grappig. Anke Teunissen

    Schele heilige

    De oudste bekende mop van Nederland is zo’n 800 jaar geleden bedacht, volgens het Meertens Instituut dat onderzoek doet naar onder andere taal en cultuur. In het kort gaat de mop zo: een keizer wil dat er een gouden beeld wordt gemaakt van de heilige Sint Servaas. Als het beeld bijna klaar is, zien ze dat het scheel kijkt. Dat vindt de keizer zo’n belediging, dat hij de goudsmeden in de gevangenis laat smijten. Maar dan krijgt de keizer een droom waarin de heilige aan hem verschijnt. De dag erna laat de keizer de goudsmeden vrij. Want wat bleek? De heilige Servaas bleek écht scheel te kijken. Het beeld dat scheel keek heeft trouwens echt bestaan. Maar de rest van de mop is er later bij verzonnen.

    De meeste leerlingen van groep vijf van de Oscar Carré school in Amsterdam hebben wel een moppenboekje thuis. Op een van de laatste schooldagen voor de zomervakantie vertellen Claudio en z’n beste vriend Jasper (allebei 8)moppen op het talentenpodium.
  • Achter de schermen bij het thema Humor

    Nieuws

    Plaats als eerste een reactie

    Serenity mocht op de rode loper tijdens de première van Bon Bini Holland 3 mensen interviewen.

    Niet alleen om kinderen voor de verhalen te zoeken, te interviewen, fotograferen en filmen. Maar ook om subtiel aan onzichtbare touwtjes te trekken.  
    Neem Berber die op Curaçao woont. We wilden een reportage over het werk van de cliniclowns daar, omdat lachen immers gezond is. Zij bleek eerder voor hen gewerkt te hebben, fan van Samsam te zijn én toevallig in Nederland voor familiebezoek. Na een brainstorm op de redactie verliet ze met een stapel oude nummers en nog meer enthousiasme ons kantoor.  
    Drie weken later mailde ze ons prachtige foto’s van Serenity (9) die in het ziekenhuis bezoek kreeg van twee cliniclowns. Serenity vertelde me in het interview dat ze ontzettend moet lachen om Judeska, één van de typetjes van Jandino. Nu volg ik hem toevallig op Instagram en ik had de dag ervoor gezien dat hij onderweg was naar zijn eiland. Inderdaad! Voor de première van Bon Bini Holland 3 op Curaçao.  
    Dus ik dacht meteen: hoe leuk zou het zijn als Serenity als reporter voor een filmpje naar die première zou kunnen om Jandino te interviewen? Maar het was wel erg kort dag… We hadden nog geen 72 uur. Gelukkig was Berber meteen enthousiast en ze had heel handige contacten, zoals degene die al zijn interviewverzoeken op het eiland behandelt en ze wist ook nog wel een filmmaker. De mail met officiële aanvraag was er snel uit en de briefing naar de filmmaker ook. Wat ik niet wist, is dat Berber achter de schermen en ongevraagd ook nog wat berichtjes had gestuurd. Niet brutaal of ongeduldig, maar precies zoals het op Curaçao het meest doeltreffend is om iets voor elkaar te krijgen. En ik weet zeker dat het daarom is gelukt en dat Serenity op de rode loper stond en Jandino kon spreken. En daar zag zeker niet alleen Serenity de grap van in.

    Bekijk in dit filmpje hoe Serenity Jandino interviewt.
    Een goed netwerk is goud waard. Ook deze keer tijdens de productie van het themanummer Humor realiseerde ik me hoe onmisbaar betrokken en enthousiaste fotografen en journalisten zijn.
  • De betekenis van humor

    Informatie

    Plaats als eerste een reactie

    Lachen is gezond

    Als je met iemand ergens om kunt lachen, dan voel je je verbonden. Het zorgt voor een gevoel van samenzijn. Maar het doet nog meer goeds! Lachen ontspant je spieren, het zorgt dat de stresshormonen minder worden en het pijnstillende hormoon neemt juist toe. Lachen masseert je organen, het lucht op en werkt aanstekelijk. Het kan ook helpen om te gaan met moeilijke situaties of tegenslagen minder erg te maken. Het is een goede uitlaatklep voor spanningen, boosheid, angst, zorgen en verdriet.

    Spiegel

    Een grap doet meer dan iemand aan het lachen maken. Ook al heeft niet iedereen dat meteen in de gaten. Pas als je langer nadenkt over een grap of eenzelfde soort grappen met elkaar vergelijkt, snap je de achterliggende boodschap. En om het te begrijpen, moet je vaak iets weten over de samenleving of cultuur. Want in moppen of grappen wordt mensen een spiegel voorgehouden: dingen die heel vanzelfsprekend zijn, worden uitvergroot. Er wordt de draak mee gestoken. Dit kan gaan over iemands cultuur, geloof, uiterlijk, gedrag, karakter of ideeën.

    Globy is aan het schaterlachen.
    Globy lacht zichzelf ondersteboven.

    Vooroordelen

    In grappen worden vaak groepen mensen over één kam geschoren. Er wordt een stereotype van ze gemaakt. Zo zijn er bijvoorbeeld moppen over blonde vrouwen, maar ook over boeren. Die zouden allemaal dom zijn. Ook zijn culturele en religieuze minderheden in een land vaak het mikpunt. Het lijkt misschien onschuldig, vooral omdat je gewend bent aan deze onderwerpen en vooroordelen in grappen. Er vaak wordt gedacht ‘dat moet toch kunnen’. Maar doordat het meestal over iets negatiefs gaat, kan het er ook voor zorgen dat er minder respectvol met deze groepen wordt omgegaan. Dat er afstand ontstaat, zorgt voor verdeeldheid of zelfs dat het haat zaait en ruzie en conflict veroorzaakt.

    Doelwit

    Bijna elk land heeft wel een etnische groep die het doelwit is van humor met daarin vooroordelen verpakt. Soms zijn dat de burgers van een buurland, soms zijn dat minderheden in het land zelf. In Nederland maken we bijvoorbeeld graag moppen over de Belgen, hoewel steeds meer mensen de Belg vervangen door een oen. In Australische moppen blijkt dat ze de Ieren in hun land de dommeriken vinden en de Schotten de slimmeriken. In Zweden vinden ze in moppen de Noren dom en in Nieuw-Zeeland de Maori. In Jordanië maken stedelingen grappen over de bedoeïenen op het platteland.

    Moet kunnen

    In een democratie is vrijheid van meningsuiting belangrijk. Daarom zijn er mensen die vinden dat je om alles en iedereen moet kunnen lachen, ook al gaan de grappen over gevoelige kwesties of kunnen ze kwetsend zijn. Ze vinden ook dat humor de taak heeft om bijvoorbeeld kritiek te hebben op de politiek, machthebbers of maatschappelijke ontwikkelingen en iemands geloof onder de loep te nemen. Grappen maken over profeet Mohammed zou ook gewoon moeten kunnen, ook al vinden veel moslims dit absoluut geen humor en worden ze er woedend over. Een spotprent over de profeet, bedoeld als grap én om mensen aan het denken te zetten, leidde in Frankrijk zelfs tot een aanslag op de krant die deze tekening publiceerde.
     

    Globy lacht heel hard.

    Taboe

    Er zijn ook mensen die vinden dat bepaalde grappen nu echt niet meer gemaakt mogen worden, bijvoorbeeld over zwarte mensen, transgenders, homoseksuelen en vrouwen. Dit is niet nieuw. In de jaren zestig mocht je bijvoorbeeld absoluut geen grappen maken over het christendom of het Koninklijk huis. En in de oudheid hadden de Grieken en Romeinen ook al regels over waar ze wel en geen grappen over mochten maken. Iemand uitlachen werd zelfs gezien als een daad van agressie. Bij dit alles is er natuurlijk wel een verschil in spontane grappen tussen vrienden, humor die alleen jij en je familie begrijpen, moppen of raadsels die al jarenlang worden doorverteld en wat professionele grappenmakers op een podium doen. Denk dus na bij wie en waar je een grapje maakt.

    Podium

    In Europa en de Verenigde Staten zijn cabaretiers vaak mensen uit een culturele of religieuze minderheid. Als nieuwkomer of buitenstaander kunnen zij het beste signaleren wat gebruiken en gewoontes in een land zijn en die op de hak nemen. Helemaal zonder gevaar is dit niet. Er zijn genoeg comedians die met de dood bedreigd worden om wat ze op een podium zeggen. Bijvoorbeeld de Saudische comedian Nasser al Qasabi die in een sketch IS belachelijk maakte, omdat hij vindt dat hij deze terroristische organisatie met kunst en niet met wapens moet aanvallen.

    Smaken verschillen, en dat geldt ook voor wat je grappig vindt. Humor verandert ook nog eens als je ouder wordt. Grappen maken en daar om lachen heeft een functie. Het is niet voor niks een bekend gezegde: in ieder geintje zit een seintje.
  • Grapjes over de grens

    Interview

    Plaats als eerste een reactie

    Hussein uit Libanon vertelt waar in zijn land grapjes over worden gemaakt.
    Rawad Kansoun

    Hussein uit Beiroet

    Het gaat niet zo goed in Libanon. Er is bijvoorbeeld een tekort aan brood en mensen kunnen nauwelijks benzine kopen voor hun auto. Daar worden veel grappen over gemaakt. Net als over politici. Er waren laatst verkiezingen, maar eigenlijk kon er alleen gestemd worden op mensen die daarvoor ook al het land bestuurden. Veel mensen gingen daarom niet. In Libanon lachen mensen soms ook om een pijnlijke situatie iets minder erg te maken. Of ze maken sarcastische grapjes over erge dingen die zijn gebeurd, bijvoorbeeld auto-ongelukken of bekende tv-persoonlijkheden die iets stoms hebben gedaan. De grapjes zijn de afgelopen jaren wel veranderd. Vroeger gingen ze over hoe goed het leven was in Libanon. Nu gaan ze steeds vaker over de slechte situatie in ons land. Een bekend grapje is bijvoorbeeld: Stel je gaat dood en je staat aan de hemelpoort. Dan zegt de wachter: “Jij gaat niet naar de hemel, jij gaat naar Libanon.” Daarmee bedoelen we dat Libanon net zo erg is als de hel. Libanezen maken ook graag grapjes over mensen uit andere provincies. Wij in Beiroet maken bijvoorbeeld grapjes over mensen uit het zuiden van het land. Die hebben een ander accent en dat doen we voor de grap na. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand een grap maakte over mijn familie of geloof. Maar als dat zou gebeuren, zou ik diegene slaan.”

    Nana uit Japan vertelt over wat in haar land grappig is.
    Nana uit Tokio vindt de Bananasando show op tv heel grappig. “De hoofdgast zingt een lied en het koor achter hem verandert van toonsoort om zo de zanger in de war te brengen. Hilarisch!” Yulia Skogoreva
    Baker uit de Verenigde Staten vertelt over humor in haar land.
    Baker uit de Verenigde Staten kijkt graag Villager News. “De figuren uit Minecraftzijn opnieuw geanimeerd en ze doen en zeggen allerlei dwaze dingen.” Teake Zuidema

    Nana uit Tokio

    “In Japan maken mensen vooral grapjes over anderen, als iemand valt, zich pijn doet of z’n broek afzakt. Er zijn veel tv-programma’s met dat soort grapjes. Het voelt alsof Japan een beetje achterloopt als het gaat om normen en waarden. Want sommige mensen, vooral de oudere generatie, maken nog steeds grapjes over gender of ras. Ik vind dat niet kunnen. Net als dat je geen grappen mag maken over mensen met een handicap. Wat je grappig vindt, verandert als je ouder wordt. Ik kan me niet voorstellen dat ik over vijf jaar lach om dezelfde grapjes als nu. Verder denk ik wel dat iedereen op de wereld kan lachen om dezelfde grapjes. Als ik Amerikaanse of Europese films of animaties kijk dan lach ik om dezelfde dingen. In Japan is het niet beleefd om in het openbaar hardop te lachen. We vinden het belangrijk om anderen niet te storen, dus we proberen geen geluid te maken. Laat staan dat je hardop lacht. Anderen kunnen dan ook denken dat je ze uitlacht en dat proberen we te voorkomen.”

    Baker uit Savannah

    "Als iemand iets geks doet, of als een woord ineens een andere betekenis krijgt: dat vind ik het grappigst. Maar het allerleukste vind ik poep en pies grapjes. Ik verzin ze zelf ook. Toen ik op vakantie was zag ik op een badhokje op het strand: ‘Geen strandwacht, zwemmen op eigen risico’. Daar maakten mijn broertje en ik van: ‘Geen scheetwacht, scheten op eigen risico.’ Volwassenen vinden dit soort grapjes meestal afschuwelijk. Nou ja, soms lachen mijn vader en opa wel. Maar mijn moeder zeker niet. We noemen mijn opa ‘farfar’, dat is Noors voor opa want hij is geboren in Noorwegen. Als we in een lollige bui zijn, noemen we hem ‘fartfart’. Ik denk dat alle kinderen overal ter wereld daar wel om moeten lachen. Ik weet niet of er typisch Amerikaanse grappen zijn, want ik weet niet waar mensen in het buitenland om lachen. Op school vertellen leraren dat we geen gemene grappen moeten maken die kwetsend zijn voor andere mensen, dus niet over iemands karakter of huidskleur, want daar kun je niets aan veranderen. Ik houd ervan om grappige video’s te kijken. Maar het is nóg leuker om erover te vertellen aan vrienden. Lachen is leuker als je het samen doet. Dan heb je echt contact.”

    De rol van een grol

    Humor is niet alleen om te lachen. Het kan ook een manier zijn om moeilijke dingen wat makkelijker te maken. Als je elkaars grapjes begrijpt en leuk vindt, dan kan dat zorgen voor een gevoel van samenzijn. Humor zegt veel over wat iemand belangrijk vindt in het leven, waar iemand zich voor schaamt of wat ‘normaal’ is. Daarom zijn er ook culturele verschillen in waar mensen om gieren en brullen. 

    Waar gaan de meeste grappen over? Mag je in het openbaar schaterlachen? En waar kun je beter geen geintje over maken? Hussein (12) uit Libanon, Nana (11) uit Japan en Baker (10) uit de Verenigde Staten vertellen hoe dat zit in hun land.
  • Cliniclowns op Curaçao tegen de pijn

    Reportage

    Plaats als eerste een reactie

    De moeder van Newien is een cliniclown op Curaçao.
    Berber van Beek

    Knuffels, knalroze regenlaarzen en een stippenjurk. Terwijl Newien toekijkt, stopt zijn moeder allerlei clownspullen in een turquoise rolkoffer. Tot slot pakt ze een sieradendoosje waar haar rode clownsneus in zit opgeborgen. Die is speciaal op maat gemaakt, in de Verenigde Staten. Ze eten nog snel even een boterham met chocoladepasta in de koelte van hun tuin, voordat ze in de auto stappen naar het ziekenhuis, een half uur rijden verderop. “Het is de tweede keer dat ik meega naar het ziekenhuis waar mijn moeder verschillende patiënten gaat bezoeken, met een andere cliniclown. Ze gaat ook weleens naar een stichting met gehandicapte kinderen. Dat vond ik wel lastig om te zien, omdat ik me daar realiseerde dat we anders zijn. Maar met het ziekenhuis heb ik geen moeite.”

    Medicijnen

    Ondertussen zit Serenity al een uurtje op een ziekenhuisbed bij het raam, op de kinderafdeling waar ze elke twee weken op vrijdag haar medicijnen tegen jeugdreuma krijgt. Die moeten via een naald in haar arm: een infuus. “Dat kan alleen in het ziekenhuis en niet thuis.” Ze weet van de verpleging dat de cliniclowns onderweg zijn en verheugt zich. “De vorige keer vond ik ze heel grappig.” Beneden in het ziekenhuis begroeten Newien en zijn moeder de andere clown. Ze werken altijd met z’n tweeën. Met de lift gaan ze naar de spreekkamer van de pedagogisch medewerker die ze precies vertelt welke patiënten er vandaag zijn, wat ze wel of niet kunnen doen en waar ze beter geen grapjes over kunnen maken. Als een kind bijvoorbeeld nog geopereerd moet worden en daarvoor een lege maag moet hebben, is het handiger dat ze niet over eten en drinken beginnen. Bijna overal ter wereld zijn er dit soort clowns, van Peru tot Japan en dus ook op Curaçao. Newien’s moeder is nu drie jaar in dienst bij CliniClowns Curaçao. “We zijn geen circusclowns. We spiegelen wat we zien bij de kinderen. Als zij boos of verdrietig zijn, dan kijken wij ook zo. En we doen vaak alsof we niks weten. Dan voelen de kinderen zich de deskundige; zij bepalen wat we doen. Bijvoorbeeld een rollenspel waarin het kind de arts is en een probleem bij een van ons oplost. Dat is fijn voor ze omdat in een ziekenhuis vaak van alles voor ze wordt beslist.”

    Door de afleiding van cliniclowns heeft Serenity van Curacao minder pijn.
    Serenity moet regelmatig voor medicatie naar het ziekenhuis. Berber van Beek
    Door de afleiding van de cliniclowns heeft Serenity minder pijn.
    Door de afleiding van de cliniclowns heeft Serenity minder pijn. Berber van Beek

    Schrikken

    Als Newien zijn moeder dit hoort vertellen, glimlacht hij. “Zo is ze thuis ook. Als ik boos of verdrietig ben, doet ze me ook na. Dat maakt me aan het lachen en dan gaat m’n slechte bui over.” Dan schiet zijn moeder in de lach. “Thuis is hij eigenlijk de clown. Hij maakt iedereen aan het lachen, op allerlei manieren. Dan verstopt hij zich bijvoorbeeld achter een auto en springt tevoorschijn om iemand te laten schrikken.” Newien vindt het leuk om grappige video’s te maken die hij naar vrienden en zijn vader stuurt. “Ik word er blij van als ik anderen aan het lachen maak.” Dus hij snapt heel goed waarom zijn moeder dit doet naast haar gewone baan als ambtenaar. “Maar soms maak ik me wel een beetje zorgen. Ze is best vaak moe. Dan zit ze op haar telefoon en zie ik haar knikkebollen. Trouwens: dat vind ik wel het allergrappigst om te zien.”

    Judeska

    Newien kijkt van een afstandje toe hoe zijn moeder en de collega-clown een rollenspel doen met Serenity. Ze wordt zo enthousiast, dat ze soms de infuusnaald in haar arm vergeet. De clowns zorgen dat ze haar arm weer rustig houdt zodat het medicijn goed naar binnen kan druppelen. Voor de cliniclowns maakt het niet uit in welke taal ze praten: Nederlands, Spaans, Engels of de taal van het eiland: Papiaments. “En soms gebruiken we alleen gebaren en gezichtsuitdrukkingen.” Serenity vindt het wel fijn dat ze Papiaments praten. “Dat is mijn taal en in die taal kan ik zelf ook beter grapjes maken”, legt ze uit. Serenity woont samen met haar oudere zus en ouders. “Mijn zus en ik vinden heel andere dingen grappig, maar ik kan haar wel goed aan het lachen maken. Maar mijn vader maakt mij juist weer aan het lachen, door me bijvoorbeeld voor de gek te houden of een verrassing te bedenken. Ik houd ook heel erg van grappige films, zoals die met Judeska.” Ze weet te vertellen dat dit een typetje is van Jandino Asporaat, een acteur en comedian uit Nederland, geboren op Curaçao. “We hebben hier op het eiland ook comedians, zoals Encho, Chokoi, Cijnthia en Lady Lava. Zij startten tijdens de lockdown met de show Kuarentena Humoristiko, dat betekent grappige quarantaine, op tv. Zo viel er toch nog wat te lachen, ook al moest iedereen binnen in huis blijven.”

    Belangrijkste taak

    Ook al is het niet de belangrijkste taak van de cliniclowns om mensen te laten lachen, het gebeurt natuurlijk wel vaak. En lachen is gezond, weten onderzoekers. Een kwartier lachen zorgt er al voor dat je beter tegen pijn kunt. Je hersenen maken stofjes aan die werken als pijnstiller. Dat merkt Serenity ook.“Soms heb ik wel veel pijn, dan ga ik niet naar school, lig ik alleen maar op de bank te slapen en wil ik dat iedereen me met rust laat. Dat vindt m’n moeder wel moeilijk, ze blijft dan maar vragen hoe het gaat en of ik iets te eten wil. Als ik me zo slecht voel, zou ik ook niet op de cliniclowns zitten te wachten.” Gelukkig is dat vandaag niet het geval. Ze is juist blij met de afleiding, want zo gaat de tijd heel snel. “En vaak is het zo: als je blij bent, heb je minder pijn.” 

    De moeder van Newien van Curacao heeft verschillende outfits als cliniclown.
    Het is niet de belangrijkste taak van de cliniclowns om mensen te laten lachen. Maar het gebeurt natuurlijk wel vaak. Berber van Beek
    De moeder van Newien (10) is cliniclown op Curaçao. Vandaag ontmoeten ze Serenity (9) die elke twee weken voor medicijnen naar het ziekenhuis in Willemstad moet. “Als je blij bent, heb je minder pijn.”
  • Niet om te lachen

    Interview

    Plaats als eerste een reactie

    Niet elke grap is om te lachen, weet Noa (12) uit Amsterdam maar al te goed.
    Karin Wesselink

    Wat is er gebeurd?

    “M’n vriendin was blijven logeren en toen ging ze me de dag erna opmaken. Maar het was heel lelijk, met donkere vlekken en het leek alsof ik een snor had. Ik probeerde het van m’n gezicht te halen en trok een raar hoofd, met m’n ogen zo omhoog en mijn mond open. Zij maakte een foto en wilde het naar één iemand doorsturen. Dat vond ik oké, want ik vond de foto eerst ook best wel grappig. Maar toen ik maandag op school kwam, had de hele bovenbouw die foto op z’n telefoon. Toen vond ik het helemaal niet meer leuk, zelfs gênant.”

    En toen?

    “Ik was best boos op m’n vriendin en zij heeft toen ‘sorry’ gezegd en de foto verwijderd. Ik ben ook naar de juffrouw gegaan, maar die moest er een beetje om lachen. Ik kon wel boos worden op de hele bovenbouw, maar daar heb ik geen zin in. Ik heb er wel van geleerd om een volgende keer te zeggen dat iemand die de foto doorstuurt erbij moet zeggen dat het niet verder mag worden doorgestuurd. Dat leerden we ook tijdens een les die we daarna kregen van Social Media Wijs. Dat was trouwens toeval en ik heb het toen ook niet over mijn voorbeeld gehad."

    Haalt die vriendin vaker van dat soort grapjes uit?

    “Ze had ook een keer een fake account gemaakt op TikTok en deed alsof zij een jongen was die ik leuk vind. Toen dacht ik dat hij me ook leuk vond, maar ik keek op haar telefoon en zag dat zij het was. Ik heb wel vaker tegen haar gezegd dat ik haar grapjes niet leuk vind. Dan wordt ze boos, want ze vindt zichzelf juist heel grappig. Ze maakt ook weleens grapjes over dat ik zo lang ben. Daar kan ik ook niet om lachen. Maar als we samen zijn en ze verzint nieuwe songteksten, dan kan ik juist om haar lachen.”

    Een vriendin van Noa (12) uit Amsterdam haalde een grap met haar uit die totaal mislukte.
  • "Ik ben de grappigste thuis"

    Interview

    Plaats als eerste een reactie

    Jaïr wil stand up comedian worden, net als zijn vader.
    Anke Teunissen

    Ga je weleens mee naar een stand up comedy optreden?

    “Niet zo vaak. De meeste van zijn grappen zijn niet childproof. Ze gaan over onderwerpen die niet voor kinderen bedoeld zijn, zoals dingen over werk of wat volwassenen doen in hun vrije tijd. Voor sommige grappen moet je ouder zijn om ze te begrijpen. Zoals die van Arjen Lubach, Anuar, Rayen Panday en Peter Pannekoek. Zelfs nadat ik m’n ouders vroeg ze uit te leggen, snapte ik ze niet.”

    Wat werkt er op je lachspieren?

    “Filmpjes over dieren vind ik grappig, als ze doen alsof ze kunnen praten bijvoorbeeld. En ik kijk veel video’s op YouTube Shorts. Ik check wel altijd eerst de foto aan het begin. Soms staat er warning: spoilers! Of flash-warnings of fake blood en dan weet ik dat ik het niet grappig ga vinden. Dan klik ik het meteen weg. Of als ik denk dat het reclame is, want als je daar op klikt krijg je nóg meer reclame. Op TikTok zie ik nooit iets grappigs. Vaak krijgen mensen daar geld om iets doms te doen. Bijvoorbeeld: als ik zoveel likes krijg, maak ik dit kapot. En dan gaan ze er maar mee door, terwijl het allang niet meer grappig is. Ik vind grappen leuk als je er een beetje over na moet denken.”

    Wat is de functie van humor?

    “Als je grapjes vertelt of hoort, word je blijer. Dan heb je meer zin in dingen die je niet zo graag wilt doen, zoals een toets of je kamer opruimen. En het maakt het minder erg als iets niet goed gaat. Zo lach ik er maar om dat ik supervaak m’n hoofd of mijn teen stoot. Maar ik doe niet expres onhandig om anderen aan het lachen te maken. Er zijn wel mensen en kinderen die alleen grappig doen om leuk gevonden te worden en aandacht te krijgen. Ik heb een keer grappen verteld op een feestje van een vriend, uit mijn grappenboekje. Daarin schrijf ik goede grappen. Mijn inspiratie is papa en YouTube.”

    Maakt je vader weleens grappen over jou?

    “Hij vertelt weleens iets over mij van vroeger, zoals dat we het klopklop spelletje deden. Die gaat zo: ‘Klop-klop, wie is daar? Doedie! Doedie wie? Doe die deur dicht!’ Dat zei papa als ik de deur dicht moet doen. Dat vind ik oké. Mijn vader bedenkt thuis zijn grappen, maar als ik iets niet grappig vind zeg ik het niet altijd. Want anderen vinden het misschien wel grappig en ik wil hem niet ontmoedigen. We hebben wel hetzelfde gevoel voor humor. Als ik iets grappigs vertel, moet hij altijd lachen. Ik ben de grappigste thuis, daarna komt papa en dan ik weer. Mama moet niet altijd om me lachen. Als ik iets voor de tweede keer vertel, dan zegt ze dat ze het al gehoord heeft.”

    Mag je overal grapjes over maken?

    “Als je een goede komiek wilt zijn, moet je daar wel over nadenken. Ik zou zelf nooit een grap maken over iemands pijn of om iemand te beledigen. Aan de ene kant krijg je inspiratie van andere mensen, bijvoorbeeld door hoe ze eruit zien of wat ze doen, maar je moet diegene niet kwetsen. Soms lacht iemand op het moment zelf om de grap en vindt hij het achteraf helemaal niet zo leuk. Dan is het wel belangrijk dat je dat tegen elkaar zegt. Ik kan me ook voorstellen dat mensen boos kunnen worden tijdens een optreden van een cabaretier en bijvoorbeeld tomaten gaan gooien of je backstage gaan opwachten. Hoewel: dat gebeurt eigenlijk alleen in de film.”

    Zijn vader is cabaretier en Jaïr (11) wil zelf ook komiek worden. Daarom gaat hij nergens heen zonder zijn grappen-boekje. “Mijn inspiratie is papa en YouTube.”
  • De regen in Pakistan hield niet meer op

    Nieuws

    Plaats als eerste een reactie

    Shanti uit Pakistan vluchtte voor de overstromingen in haar land.
    Najam Latif

    Vijf dagen zat Shanti met haar broertje en ouders op het dak van haar huis. Ze hoopten dat het water vanzelf zou zakken. Maar dat gebeurde niet. Hun drinkwater raakte op en ze hadden niets te eten. "Mijn vader nam ons op zijn schouders en waadde door het water dat tot zijn borst kwam. We konden terecht in een schuilplaats die twee jaar geleden is gebouwd van klei en een dak van bamboeriet. Toen waren er ook overstromingen. Maar in mijn hele leven heb ik het nog nooit zo hard en lang zien regenen als nu."  

    Terug naar huis

    In de provincie waar Shanti woont, is vier keer zoveel regen gevallen dan gemiddeld. "Tijdens de regentijd moesten we altijd al pannen en emmers neerzetten als een regenbui langer dan een uur duurde. Ons dak lekte altijd al. Maar nu hield de regen niet meer op. Het water steeg zo snel dat mijn vader geen tijd had om ons vee los te maken en de dieren verdronken. We zijn alles kwijt." Toch blijft Shanti positief. "Ik vertrouw erop dat er meer hulp komt. En ik kan niet wachten tot ik naar huis kan. Ook al hebben mensen in de stad geen last van overstromingen, ik zou daar nooit willen wonen. Ik houd van mijn leven hier, vanwege de rust en de schone lucht."

    Pakistan is getroffen door de grootste overstromingen ooit. Een derde van het land ligt onder water. De regering riep de noodtoestand uit en vraagt hulp aan het buitenland. ‘Gelukkig komen ook mensen uit grote steden helpen met eten, medicijnen en klamboes’, vertelt Shanti (11). 
  • Naar de première van Bon Bini Holland 3 op Curaçao

    Filmpje

    Plaats als eerste een reactie

    Elke twee weken moet Serenity (9) van Curaçao voor medicijnen naar het ziekenhuis. De laatste keer kreeg ze bezoek van de CliniClowns op het eiland. "Lachen is gezond", zegt ze. Wat vindt ze nog meer grappig? Daar hoeft ze geen seconde over na te denken: Judeska, één van de typetjes van comedian Jandino Asporaat. En ze heeft geluk: ze mag naar de première van Bon Bini Holland 3 en Jandino interviewen.
  • Weetjes en feiten over vrouwenvoetbal

    Informatie

    Plaats als eerste een reactie

    **Bold** _italic_
    Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.

    Salaris

    Er gaan steeds meer meisjes en vrouwen voetballen, ook al krijgen de profs niet hetzelfde betaald als de mannen. Daar komt langzaam wel verandering in. Zo beloont voetbalbond KNVB sinds 1 juli 2022 de internationals hetzelfde als de mannen. Maar de wedstrijdpremies die voetbalbond UEFA uitkeert tijdens het EK voor vrouwen zijn nog steeds veel lager dan die bij de mannen ook al is het bedrag verdubbeld vergeleken met die van de vorige EK in 2017. De komende Europees kampioen krijgt iets meer dan twee miljoen euro. Maar alle deelnemende landen aan het EK voor mannen kregen vorig jaar een bedrag van meer dan negen miljoen om mee te beginnen. Nog voordat er ook maar één wedstrijd was gewonnen. 

    Aantal voetbalsters

    40 miljoen meisjes en vrouwen voetballen er wereldwijd. 

    Lieke Martens

    Stervoetbalster en Oranje Leeuwin Lieke Martens krijgt zo'n 200.000 euro voor een jaar voetballen bij FC Barcelona. Lionel Messi (zelfde club) ontvangt hetzelfde, maar dan voor drie dagen.

    Dames

    In 2017 was het aantal vrouwelijke leden van voetbalclubs ruim 154.000. Er zijn 7 voetbalclubs in Nederland met alleen damesleden. 

    Jongenssport

    Vorig jaar kwam een 13-jarig meisje uit Wales in het nieuws omdat ze werd uitgescholden voor lesbienne omdat ze aan een 'jongenssport' doet. Ze voetbalt al sinds haar achtste, maar haar docenten vonden dat ze beter hockey of netbal kon spelen. Die sporten zouden wel voor meisjes zijn.  

    Salaris

    Voetbalsters bij Nederlandse topclubs verdienen tussen de 700 en 2.300 euro per maand. Het gemiddelde salaris voor mannen in de Eredivisie ligt op 22.000 euro. 

    Meeste

    Er zijn twee voetbalverenigingen waar meer vrouwen dan mannen voetballen: Wartburgia in Amsterdam en SC 't Gooi in Hilversum. 

    Friesland

    In de Friese gemeente Leeuwarderadeel zijn de meeste voetbalsters te vinden: 1 op de 4 voetballers hier is een meisjes of een vrouw. 

    Reclame

    De Amerikaanse Alex Morgan is waarschijnlijk de bestbetaalde speelster ter wereld. Bij haar club Olympique Lyonnais verdient ze rond de 400.000 euro, maar met het geld dat ze verdient met reclames krijgt Morgan rond de 3 miljoen. 

    Verbod

    In Iran is het verboden voor vrouwen om in het stadion naar een voetbalwedstrijd te kijken. In het buitenland geldt die regel niet en dus zaten er het afgelopen WK tijdens Iran - Spanje opvallend veel Iraanse dames op de tribune. 

    Vandaag begint het EK voetbal voor vrouwen. De voetbaldames worden nog steeds minder betaald dan de heren. Toch verandert er langzaam iets. Zo beloont voetbalbond KNVB sinds 1 juli 2022 de internationals hetzelfde als de mannen.
  • Leren over slavernijgeschiedenis

    Nieuws

    Plaats als eerste een reactie

    Voor Keti Koti Junior maakte Anwar met klasgenoten een kunstwerk over slavernij.
    Karin Wesselink

    "Op 1 juli komt er altijd familie bij ons thuis en dan gaan we naar het Oosterpark. Ik trek dan iets aan met de Somalische vlag erop. Dit jaar ga ik ook weer. Ik verheug me op de gezelligheid en het schaafijs, langs de kraampjes lopen en dat mensen een glimlach op hun gezicht hebben. Veel mensen denken dat de slaven alleen uit West-Afrika kwamen, maar ze kwamen uit heel Afrika. Ook uit Somalië, mijn land. Deze dag noem ik een opluchtingsdag, een dag om te beseffen dat mensen zoals wij slaaf zijn geweest. Die hebben nooit vrijheid gehad. Maar ook dat er nog steeds slavernij is, bijvoorbeeld in Afrika en Azië waar kinderen moeten werken voor heel weinig geld of in ruil voor eten. Ik mag ook nog steeds niet alles doen wat ik wil, maar dat mag niemand. Ik mag wel zelf keuzes maken. Slaven mogen niet eens weten wanneer ze mogen praten, eten en lopen."

    Slavernijgeschiedenis

    "Mijn ouders en broer vertelden al veel over slavernijgeschiedenis, maar nu kregen we ook les op school en ging ik me er nog meer in verdiepen. De schrijver en illustrator van het boek Op de rug van Bigi Kayman kwamen het avonturenverhaal van de marrons vertellen. Dat waren hele stoere krijgers die ontsnapten van de plantages en in het oerwoud van Suriname gingen wonen. Daarna maakten we daar een kunstwerk over. We moesten goed samenwerken en met elkaar overleggen wie wat ging tekenen. Met kunst kun je duidelijk maken wat er toen is gebeurd, want er zijn geen foto’s en geen filmbeelden van de slavernij. Wel zijn er bijvoorbeeld liedjes bewaard gebleven, ook over een kaaiman. Die hebben we afgelopen vrijdag tijdens Keti Koti Junior gezongen."

     

    Op 1 juli is het Keti Koti. Dan wordt de slavernij in Suriname herdacht én de afschaffing ervan gevierd. Zeven basisscholen in Amsterdam leerden er alles over, maakten kunstwerken én vierden vorige week vrijdag een speciale kinderherdenking. Een van de leerlingen is Anwar (12).