Overslaan en naar de inhoud gaan
Reportage

In Ethiopië zit in elk verhaal een boodschap

Bijna elke avond zitten Adam (10) uit Ethiopië en zijn vrienden rond het kampvuur om te luisteren naar de verhalen en liederen van oom Haji. Dit is niet alleen spannend en leuk, maar zo leren de kinderen ook hoe ze zich horen te gedragen.
Adam zou graag naar school gaan om te leren lezen en schrijven.
Jilke Tanis

Zodra de zon opkomt, staat Adam naast z’n bed om de geiten te gaan verzorgen. Net als iedereen in het dorp, heeft zijn familie een stukje land en wat vee. Adam woont in het oosten van Ethiopië, zo’n drie uur rijden van de hoofdstad Addis Abeba. Zijn dorp ligt afgelegen, er is geen elektriciteit, geen internet, geen school en niemand leest de krant. Voor nieuwtjes zijn de bewoners afhankelijk van bezoek of voorbijgangers die in het dorp in een rustpauze koffie komen drinken.

Analfabeet

Adam wil graag naar school en leren lezen en schrijven. “Maar dan moet ik 23 kilometer lopen en dat is te ver.” Zijn oom Haji is wel naar die school geweest. Hij woonde daar toen dichtbij. Verder is bijna iedereen in het dorp van Adam analfabeet. Als het donker is, valt er weinig te beleven in het dorp. Maar gelukkig maakt oom Haji bijna elke avond een kampvuur, zingt hij liederen en vertelt hij oude sprookjes, legendes en mythes met daarin een morele les. Dat zingen helpt om de verhalen goed te onthouden en iedereen hoort mee te doen.
Tijdens die avonden rond de vlammen, is het flink opletten geblazen. Oom Haji overhoort iedereen en als iemand het antwoord niet weet, dan wordt die uitgelachen. De vragen gaan niet alleen over de verhalen of over de gezinnen in het dorp. Oom Haji geeft ook vaak raadsels om je brein te trainen. “Wie leven er naast elkaar zonder elkaar ooit te zien?” Adam steekt zijn vinger op. “Twee ogen!” En wat is een hut in de bergen met twee deuren? Die weet Adam ook. “Een neus!”

De oom van Adam uit een dorpje op het platteland van Ethiopie is verhalenverteller.
De oom van Adam is verhalenverteller. Jilke Tanis
Als de oom van Adam uit Ethiopie verhalen vertelt, test hij de kennis van de kinderen.
Als de oom van Adam verhalen vertelt, test hij de kennis van de kinderen. Jilke Tanis

Gedrag

Verhalenvertellers spelen een belangrijke rol in de samenleving. Want op plekken waar mensen niet kunnen lezen en schrijven is dit de enige manier om kennis over de cultuur over te dragen en zo voor vrede en rust in het dorp te zorgen. Want: in de verhalen en liederen zitten regels verstopt over hoe je je hoort te gedragen. In Ethiopië is het namelijk niet de gewoonte om openlijk over problemen te praten en bijvoorbeeld iemand recht in z’n gezicht te vertellen wat hij verkeerd heeft gedaan. In plaats daarvan vertellen mensen elkaar verhalen waarin die boodschap verstopt zit. Je moet dan wel een beetje tussen de regels door luisteren om te snappen wat de verteller probeert te zeggen.
Adam geeft een paar voorbeelden om dit duidelijker te maken. “Als er een bruiloft is, worden er liederen gezongen waarin de bruid wordt verteld hoe ze het huishouden moet doen. Als een vrouw niet blij is met haar echtgenoot, dan laat ze dat aan anderen weten door er een lied over te zingen. En als er ruzie is, dan komt de raad wijze mannen uit het dorp bij elkaar en die vertellen ons verhalen waaruit je leert hoe belangrijk het is om ruzies goed te maken en aardig voor elkaar te zijn.”

Geheugen

De meeste verhalenvertellers zijn mannen, maar ook vrouwen die dat willen, kunnen verhalenverteller worden. “Mijn oom heeft een heel goed geheugen en hij vindt het leuk om de verhalen die hij van zijn vader en opa heeft gehoord verder te vertellen.”
Adam geniet altijd van de verhalen. “Mijn lievelingsverhaal gaat over een geit en een schaap die op zoek zijn naar eten. Terwijl ze onderweg zijn, komen ze een leeuw en een hyena tegen. Snel vluchten het schaap en de geit een boom in. Terwijl de leeuw en de hyena bespreken waar de geit en het schaap kunnen zijn, moet de geit ineens heel nodig plassen. Ze kan het echt niet ophouden en plast uit de boom. De hyena hoort het geklater, ziet de dieren in de boom zitten en vertelt zijn vriend de leeuw dat hij hun maaltijd gevonden heeft. Net op het moment dat de leeuw de dieren uit de boom wil halen, begint het te waaien en worden de geit en het schaap door een mysterieus, onzichtbaar dier uit de boom gehaald en in veiligheid gebracht.”
De moraal van dit verhaal is dat je dapper moet zijn en creatief in oplossingen verzinnen. Deze boodschap zit in veel verhalen. Er zitten ook vaak waarschuwingen in, bijvoorbeeld dat het met bedriegers slecht afloopt en dat je goed voor anderen moet zorgen.

In het dorp van Adam op het platteland van Ethiopie is geen school.
In het dorp van Adam is geen school. Jilke Tanis

Gesproken

Overal in Ethiopië worden nog verhalen verteld, maar er zijn toch mensen die bang zijn dat deze traditie zal verdwijnen. Eeuwenlang werden de verhalen alleen van mond tot mond doorgegeven, maar nu groeit er de behoefte om ze ook op te schrijven. Adam is hier helemaal niet mee bezig. Voor hem bestaat alleen gesproken taal. Zijn oom Haji vindt het wel belangrijk en daarom werkt hij aan een boek waarin hij alle verhalen opschrijft. “Zodat we ze niet vergeten en ze bewaard blijven.”

Plaats als eerste een reactie