Overslaan en naar de inhoud gaan
Reportage

"Als het hard regent, ben ik bang"

Energie opwekken uit het water van een snelstromende rivier: in Bosnië en Herzegovina bouwen ze hier op veel plekken dammen voor. Goed voor het milieu, maar het huis van Iva (13) kwam daardoor onder water te staan.
"Tot hier kwam het water", wijst Iva.
Marjolein Koster

De grote overstroming was vijf jaar geleden, maar het is nog steeds gevaarlijk om hier te wonen. Alleen kunnen mijn ouders niet zomaar ons huis verkopen. Niemand anders wil hier graag wonen en mensen in onze stad verhuizen niet vaak. Meestal blijft iedereen in het huis van z’n ouders. Laatst regende het weer erg veel. We hebben toen alle meubels naar zolder getild voor het geval dat het water terug zou komen. Elke keer als het hard regent, ben ik bang dat er een overstroming komt. Toch is het hier fijn om te wonen. Ik heb hier mijn vriendinnen en ik ken alle straten.

Logeren

Het water kwam ongeveer tot hier, net onder het raam. Om ongeveer 6 uur in de och- tend maakte mijn moeder ons wakker en ze zei dat we snel weg moesten. Zij had de meeste dingen al gepakt, mijn broertje en ik mochten alleen onze knuffels meenemen. Ik was toen niet echt bang, want ik snapte niet zo goed wat er gebeurde. We gingen eerst naar een vakantiehuis in de buurt en later logeerden we bij een tante in Duitsland. Alles bij elkaar bleven we een maand weg. We konden niet naar school, want die was ook overstroomd.

Depressief

Eerst was het leuk, omdat het wel vakantie leek. Maar later werd ik een beetje depressief omdat alles anders was toen ik terugkwam. En al die tijd hadden we mijn vader niet gezien. Hij bleef hier om het huis te renoveren. Daarvoor kreeg iedereen in de wijk geld van de Europese Unie. Op foto’s zag ik later hoe kapot de vloeren waren. Ik vond het wel erg dat ik mijn foto’s van vroeger en mijn dagboekjes kwijt was geraakt.”

Door een overstroming kon Iva een maand niet thuis wonen.
Door een overstroming kon Iva een maand niet thuis wonen. Marjolein Koster
Iva en haar broertje bij de rivier Vrbas aan het einde van de straat.
Iva en haar broertje bij de rivier Vrbas aan het einde van de straat. Marjolein Koster

Waterkrachtcentrales

Vlakbij het huis van Iva (13) en haar broertje stroomt de Vrbas: een woeste rivier uit het Vranicagebergte. Door hier dammen in te plaatsen, ontstaat er een (nog) sterkere stroming en zo kan de waterkrachtcentrale energie opwekken. Dat is beter voor het milieu dan fossiele brandstoffen. Toch is niet iedereen blij met de dammen. Veel mensen vinden ze foei-lelijk: het zijn een soort blokken beton in de natuur. Ze zorgen ervoor dat de ene plek overstroomt en de andere juist droog komt te staan. Soms gaat het mis. De dam bij Iva’s huis kon de heftige regen in 2014 niet aan. Het bassin waarin het water werd opgevangen zat te vol en er werd te veel water tegelijkertijd door de damsluizen gelaten. Op sommige plekken kwam het water toen wel tot acht meter boven de normale stand. Tegelijkertijd verdwijnt op andere plekken de rivier juist doordat er met pijpleidingen water aan de rivier wordt onttrokken. Dat is dan weer een probleem voor de mensen daar in de buurt die de rivier gebruiken voor hun drinkwater en het (verbouwen van) voedsel. Ook zijn de waterkrachtcentrales erg slecht voor de vissen. Sommige soorten sterven zelfs uit doordat de stroming verandert.

Actievoeren

Ook al zijn er tegenstanders van de waterkrachtcentrales die ze met actievoeren proberen tegen te houden: de regering blijft ze toch bouwen. Dat doen ze omdat ze dan voldoen aan de klimaateisen van de Europese Unie, maar er is nog iets anders aan de hand. De machthebbers en hun familie en vrienden verdienen geld door bijvoorbeeld niet eerlijk te zijn over de kosten. Ze doen alsof het duurder is en steken het verschil in eigen zak. Iedereen weet dat dit soort dingen gebeuren, maar er iets van zeggen kan gevaarlijk zijn. Maar er is ook weinig weerstand omdat er bij de gewone bevolking weinig kennis is over klimaatverandering. Vijfentwintig jaar geleden was er een burgeroorlog en het land is nog steeds arm en de schoolboeken zijn verouderd. Ondertussen worden bestaande dammen wel verbeterd om te proberen overstromingen in de toekomst te voorkomen. Dat is een hele klus, want ook in Bosnië en Herzegovina wordt het weer steeds extremer. Het is moeilijk te voorspellen hoeveel water de dammen in de toekomst moeten kunnen verwerken. Zolang het werk nog niet af is, blijven de bewoners in de buurt van de rivier bang voor overstromingen.

De waterkrachtcentrale in Bosnië en Herzegovina.
De waterkrachtcentrale in Bosnië en Herzegovina. Marjolein Koster

Plaats als eerste een reactie