Niet zomaar een wortel

banner

Oma en opamaart 2009

Niet zomaar een wortel

Meestal zijn het vrouwen die yam op de markt verkopen.
Meestal zijn het vrouwen die yam op de markt verkopen.

Edmunds opa mag dan ziek zijn, met zijn geheugen is niets mis. En uit zijn mond komen nog steeds de mooiste verhalen. Zoals die over de yam en het yamfeest.

Elk jaar in september reist Edmund met zijn familie van Tema, hun woonplaats, naar hun geboorteplaats Ho. Om het yamfeest te vieren. Dat feest duurt wel een week. De familie viert dan het begin van het nieuwe oogstseizoen van de yam.

Niet zaaien

“De yam is een bijzondere wortel,” vertelt opa. “Om een nieuwe yam te laten groeien, stop je het bovenste stukje van de knol opnieuw in de grond. Daar groeit na een jaar een nieuwe wortel uit. En vergeet niet: je kunt maar vijf jaar hetzelfde stuk land gebruiken. Daarna moet de grond vijf jaar rusten.”

Edmund is vooral geïnteresseerd in yam éten. Hier zet hij zijn tanden in fufu.
Edmund is vooral geïnteresseerd in yam éten. Hier zet hij zijn tanden in fufu.

In het kort

• De yam is in Ghana net zo belangrijk als de aardappel in Nederland.
• Ghana verbouwt na Nigeria de meeste yammen ter wereld.

Koning groente

De yam wordt wel de koning van de groenten genoemd. Omdat de wortelknol zo belangrijk is, zijn er allerlei regels voor de teelt. Het is bijvoorbeeld verboden een yam uit de grond te halen voordat het oogstseizoen officieel begonnen is. Vrouwen moeten zo vlak voor het begin van het seizoen uit de buurt blijven. De eerste yam wordt geoogst én klaargemaakt door een man. Daarna is de zorg voor en het oogsten en koken van de yam vooral weer een klus voor vrouwen. Een yam kan zes maanden boven de grond bewaard worden, zelfs bij warm weer.

Opa vertelt over een eetbare knol.

Opa: "Er was eens een eetbare knol..."

Chocola

“Hoe weet u dit allemaal opa, u was toch leraar?” vraagt Edmund. Opa: “Mijn vader was boer. Hij verbouwde yammen, maar ook cacaobonen. Die werden naar Nederland vervoerd. Daar maken ze er chocola van. Mijn moeder had een eigen stukje land. Daarop verbouwde ze alleen eten voor het gezin. Dus yam en plantain, een soort banaan.”

Mislukte oogst

Officieel mag niemand nieuwe yam eten voordat het yamfeest is geweest. Opa vertelt over zijn grootvader die geloofde dat er iets heel ergs met je zou gebeuren als je dat wél deed. Of dat de volgende oogst zou mislukken. Opa gelooft dat allemaal niet. “Alleen mensen in afgelegen dorpjes denken zo. Ik wéét dat het klimaat verandert en dat we bezig zijn de aarde te vernielen. Dat alleen is de reden dat de oogsten mislukken.”

In de achtertuin van Edmunds oom zitten nog een paar yammen in de grond.

In de achtertuin van Edmunds oom zitten nog yammen in de grond.

Kwade geesten

Opa vindt het niet jammer dat het yamfeest niet meer zo wordt gevierd als vroeger. “Toen veegden we op de eerste dag van het feest het dorp met palmbladeren. Om kwade geesten weg te jagen. Dat doen we niet meer. Op de laatste dag van het feest gaan we wel allemaal naar de kerk. Dan danken we god voor de goede oogst.”