Overslaan en naar de inhoud gaan
Onderwijs tip

Burgerschap, hoe zit dat nu?

Burgerschap zit in heel veel dingen binnen het onderwijs verweven. Maar hoe zit dat nu precies met de doelen die je voor burgerschap zou moeten behalen? En hoe zou je dit vorm kunnen geven? Curriculum.nu is al een tijdje bezig met het ontwikkelen van bouwstenen voor onder andere burgerschap. Aan de hand van deze bouwstenen geven we een aantal lesideeën.

Wat zijn de bouwstenen?

Burgerschap is door curriculum.nu onderverdeeld in elf bouwstenen: vrijheid & gelijkheid, macht & inspraak, democratische cultuur, identiteit, diversiteit, solidariteit, digitaal samenleven, duurzaamheid, globalisering, technologisch burgerschap en denk- en handelwijzen. Bij de laatste bouwsteen horen denk- en handelwijzen zoals kritisch nadenken, empathie voor andere kinderen en ethisch redeneren. Samsam besteedt in de lessen aandacht aan al deze bouwstenen en denk- en handelswijzen. Samsam is een magazine voor kinderen van groep 5 t/m 8. Bij het magazine worden tien keer per jaar lessen gemaakt die gericht zijn op (wereld)burgerschap. Meer informatie? Bekijk deze video van Curriculum.nu.

Lesideeën bij de bouwstenen

1. Vrijheid & gelijkheid
Leerlingen leren van, door en over de waarden van de democratische rechtsstaat. Dit begint met regels/afspraken in de eigen leefomgeving en breidt uit naar de publieke ruimte en samenleving.
 

Bangladesh: werken in een leerlooierij

Vragen die gesteld kunnen worden n.a.v. bovenstaande video kunnen zijn: Wat vinden jullie ervan dat kinderen in deze leerlooierijen werken? Zou jij hetzelfde hebben gedaan als de kinderen die daar werken en waarom? Waarom zal deze situatie niet in Nederland kunnen plaatsvinden? Wat is er hier zo goed geregeld dat dat niet nodig is?  

Bekijk ook eens deze video van Unicef. Welke rechten heb je in de video voorbij zien komen? Hoe zie je deze rechten ook terug in jouw dagelijks leven?

Verder lezen:

Video Het Klokhuis

2. Macht & inspraak
Leerlingen leren manieren waarop ze besluitvormingsprocessen op vreedzame wijze kunnen beïnvloeden. Ze maken kennis met macht en gezag en de manier waarop dit georganiseerd is op verschillende niveaus.

Bekijk de video van Het Klokhuis. Je kunt bij deze bouwsteen denken aan een ideeën-box voor in de klas. Daarbij kunnen kinderen bijvoorbeeld nadenken over wat er anders kan op school. Wat kan er in de klas worden verbeterd? Wat zouden jullie willen veranderen aan het schoolplein? Welke activiteit kunnen we bedenken voor vrijdagmiddag? Hebben jullie ideeën voor een nieuwe knutselactiviteit? Op deze manier leren kinderen dat ze in hun eigen omgeving ook te maken hebben met macht en inspraak en hoe ze besluitvormingsprocessen zelf kunnen beïnvloeden.

Video Clipphanger

3. Democratische cultuur
Leerlingen leren dat hun stem gehoord wordt, dat hun inbreng ertoe doet bij besluitvorming in de klas. Zij ervaren dat de ander ook een stem heeft en ontdekken overeenkomsten en verschillen tussen mensen.

Bekijk de video van Clipphanger. Deze bouwsteen leent zich goed voor een debat in de klas. Door het voeren van een debat leren kinderen dat hun stem wordt gehoord en hun inbreng belangrijk is, maar daarnaast leren ze ook dat niet iedereen hetzelfde vindt of denkt en je hier in het gesprek rekening mee moet houden. Maar wat is een debat? En hoe ga je in discussie met iemand die er anders over denkt. In onderstaand artikel leest u er meer over en vindt u ook een lesidee.

Verder lezen:

Video Het Klokhuis

4. Identiteit
Leerlingen ontdekken hun primaire en secundaire emoties, ambities, talenten en ontwikkelpunten. Ze raken bewust van identiteitvormende aspecten en reflecteren op tradities, vieringen en rituelen.

Bekijk de video van Het Klokhuis. In de praktijk kunt u deze bouwsteen vormgeven door bijvoorbeeld een mindmap van zichzelf te laten maken met als onderwerp ‘mijn identiteit’. De kinderen denken dan na wat maakt dat ze zijn wie ze zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan hobby’s, favoriete films/series, familie, talenten, geloof etc. Een ander idee is om een talentenshow te organiseren in de klas. De kinderen kiezen zelf wat ze tentoonstellen op basis van waar ze goed in zijn. Van het zingen van een liedje tot het vertellen van een goede mop. 

Video Het Klokhuis

5. Diversiteit
Leerlingen leren woorden te geven aan wat de ander doet en wil en ontdekken daarin overeenkomsten en verschillen. Ze leren conflicten vreedzaam op te lossen. Ze maken kennis met levensbeschouwelijke stromingen. 

Bekijk de video van Het Klokhuis. Een idee is om in de klas de coöperatieve werkvorm ‘zoek iemand die…’ toe te passen. Kinderen lopen door de klas en gaan op zoek naar iemand waarbij iets overeenkomt of verschilt. Denk daarbij aan hobby’s, lievelingseten, haar- of oogkleur etc. De kinderen worden op deze manier bewust van het feit dat niet iedereen in de klas hetzelfde is. 

Video Maatschappijleer VMBO

6. Solidariteit
Leerlingen ontwikkelen manieren om de eigen en de belangen van anderen te behartigen; alsmede uitsluiting, onrechtvaardigheid, discriminatie en ongelijke behandeling te herkennen en benoemen.
 

Bekijk de video. Een mooi voorbeeld van solidariteit is vrijwilligerswerk. Ook kinderen kunnen vrijwilligerswerk doen. Ga in gesprek met de klas over wat zij kunnen doen voor een ander zonder daar betaald voor te krijgen. Maak hierbij eventueel een woordweb. Hiervoor helpt het onderstaande artikel u op weg.

Verder lezen:

Video Het Klokhuis

7. Digitaal samenleven
Leerlingen leren over de effecten van de onlinewereld op hun identiteit, persoonlijke leven en de publieke sfeer. Ze leren kritisch denken over media-inhouden en -processen en daar ook naar handelen.
 

Bekijk de video van Het Klokhuis. Een veel voorkomend onderwerp binnen de digitale samenleving is nepnieuws. Lees met de kinderen het onderstaande artikel (Gek van het nieuws) over Ella. Wat kun je nog meer doen om nepnieuws te herkennen? Laat kinderen in groepjes overleggen en maak met de klas een checklist over het herkennen van nepnieuws. 
 

Verder lezen:

Video Het Klokhuis

8. Duurzaamheid
Leerlingen leren in duurzaamheidskwesties over verschillende waarden en belangen en de gevolgen daarvan voor de leefomgeving. Zij leren duurzame keuzes te herkennen en te reflecteren op hun gedrag.
 

Bekijk de video van Het Klokhuis. Hoe creëer je een duurzame klas? Wat hebben we daarvoor nodig? En hoe werken we dit in de praktijk uit? Deze vragen kunnen zorgen voor een goed gesprek in de klas over duurzaamheid. Laat de kinderen posters maken voor in het lokaal of op school om ervoor te zorgen dat andere leerlingen zich ook bewust worden over dit onderwerp en meedoen. Denk daarbij aan het gebruik van een broodtrommel i.p.v. boterhamzakje of het gebruik van één of twee papieren doekjes om je handen mee af te drogen. Een ander idee is om een zwerfafval-opruimmiddag te organiseren waarbij ze zwerfafval in de buurt van hun school gaan opruimen. Of maak er een challenge van: Wie van de klas weet het meeste zwerfafval in zijn woonomgeving te verzamelen?
 

Verder lezen:

Video Het Klokhuis.

9. Globalisering

Leerlingen verkennen hoe zijzelf, klasgenoten en andere mensen in Nederland verbonden zijn met andere delen van wereld en leren over internationale samenwerking. 
 

Bekijk de video van Het Klokhuis. Een mooi voorbeeld van deze bouwsteen is de verbondenheid van Nederland aan de Europese Unie, zoals te zien in het filmpje hierboven. Maar waar komen de kinderen en ouders uit de klas vandaan? Breng dit samen met uw leerlingen in kaart en verzamel informatie over het land waar de kinderen en/of hun ouders vandaan komen. Laat de kinderen in groepjes een korte presentatie maken over het land om die informatie te delen. 

Verder lezen:

Zorgrobot Phi gaat uit logeren

10. Technologisch burgerschap
Leerlingen leren over de invloed van technologische ontwikkelingen op henzelf en hun leefomgeving. Ze leren ethische kwesties te herkennen en gaan in gesprek over perspectieven die ze kunnen innemen.
 

Op technologisch vlak zijn er op de wereld veel ontwikkelingen bezig op hoog tempo. Een voorbeeld hiervan zijn robots. Gaan robots in de toekomst onze wereld overnemen? Een vraag die mooi gekoppeld kan worden aan deze bouwsteen. Met de kinderen kunt u nadenken over welke rol robots spelen in bijvoorbeeld het jaar 2050. Laat ze hier een tekening over maken om hun eigen fantasie over dit onderwerp op papier te zetten. Bekijk hieronder het themanummer Gezond waarbij ingezoomd wordt op de technologische ontwikkeling in de zorg.

Verder lezen:

nemen robots de wereld over?

11. Denk en handelwijzen
Leerlingen leren kritisch denken en handelen, empathische vermogens, ethisch redeneren en communiceren. Deze denk- en handelwijzen worden toegepast in samenhang met de inhouden van de overige bouwstenen.
 

Leerlingen oefenen de denk en handelwijzen in samenhang met de kern van burgerschap, democratie en diversiteit, en met de mondiale vraagstukken. De vier bovengenoemde competenties zijn onder te verdelen in negen denk en handelwijzen: communicatie, overleg en conflicthantering, handelingsperspectief, onderzoek, kritisch denken, affectieve empathie, cognitieve empathie, ethisch redeneren en moreel oordelen en handelen. Deze vaardigheden komen terug tijdens de uitvoering van burgerschapsonderwijs en zitten verweven in de tien bovengenoemde bouwstenen. Vandaar dat we bij Samsam tien bouwstenen aanhouden in plaats van elf. Met deze vaardigheden geeft een kind vorm aan vrijheid, gelijkheid en solidariteit in de maatschappij. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst.  

Wilt u meer informatie over het werken met Samsam? Stuur dan een mailtje naar scholen@yandc.nl

Plaats als eerste een reactie

**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.